■ dodana później campanilla (dzwonnica)
« bazylika 3-nawowa, beztranseptowa (cechy rzymskie)
■ kapitele importowane z Konstantynopola
- wystrój mozaikowy pochodzący z czasów Justyniana -> późniejszy!:
■ jednolity ciąg mozaik biegnący wzdłuż ścian (pochodzący z ok. 550 r.)
■ poniżej okien - pochody Męczenników i Męczennic (Męczennicy wychodzą z pałacu Justyniana i idą w stronę tronującego Chrystusa; Męczennice wychodzą z portu In Classe i idą w kierunku Marii z Dzieciątkiem); postacie izokefaliczne; stylistyka bizantyńska
ponad oknami - Ciąg Chrystologiczny (ściana północna - życie i cuda; ściana południowa - męka i zmartwychwstanie); sceny ustawione wbrew narracji; stylistyka wczesnochrześcijańska
- Baptysterium Ortodoksów
- 400-450
■ plan centralny, oktogonalny; ośmiobok z eksedrami
- zbudowane (Drży katedrze katolickiej
- surowa szata muru ceglanego; bogate wnętrze1
- pośrodku ośmioboczna piscine - basen
Hi wnętrze podzielone na 3 strefy:
■ dół - 8 arkad z bogatą dekoracją
■ środek - strefa okienna - każda część składała się z 3 arkad ze stiukiem, większa środkowa arkada
obejmująca okno; w płytkich aediculach postacie proroków w małych arkadach
■ kopuła - mozaika - część centralna - Chrzest Chrystusa w Jordanie, z ukazaniem personifikacji boga-rzeki;
dookoła pas z przedstawieniem 12 apostołów w białych tunikach, kroczących w stronę głónego przedstawienia; niżej symboliczna kompozycja z 4 tronów (Etimasii) i 4 ołtarzy ustawionych na zmianę (na ołtarzach otwarte księgi 4 ewangelii)
- Baptysterium Arian
- 493-526
- podobne do baptysterium ortodoksów
■ plan ośmioboczny
■ w centrum Chrzest Chrystusa, niżej apostołowie idący w stronę tronu
■ inna stylistyka mozaik - jednolite złote tło, szaty mniej rozwiane, większa statyczność
- San Vitale w Rawennie
« jedyna budowla poza Konstantynopolem, która w pełni realizuje założenia Justyniańskie
■ nawiązanie do kościoła Sergiusza i Bachusa w Konstantynopolu
■ ukończenie budynku 546; 546-48 - mozaiki
■ plan centralny, oktogonalny; wnętrze otoczone wieńcem eksedr („płynąca przestrzeń”); na osi prezbiterium
poprzedzone prostokątnym przęsłem, zakończone apsydą, flankowane okrągłymi pomieszczeniami z
prostokątnymi aneksami
- ceglana elewacja;
■ kopuła, od zewnątrz ukryta
■ eksedry dwukondygnacyjne - z emporami
■ mozaiki zachowane w przęśle prezbiterium i apsydzie:
■ na sklepieniu konchy apsydy - Chrystus „z dworem” (dwór niebiański) - Chrystus na błękitnym globie, w tle rajski pejzaż, obok niego 2 aniołów, św. Witalis i fundator kościoła Eklezjusz
■ na lewej ścianie apsydy - Justynian z dworem - pierwsze bizantyńskie przedstawienie cesarza (wzór dla późniejszych); Justynian z głową otoczoną nimbem, wokół niego 3 dostojników kościelnych, 3 dworzan, 5 żołnierzy; w ręku trzyma patenę; idea cezaropapizmu - podkreślana np. symbolem Chrystusa na tarczach żołnierzy
■ na prawej ścianie apsydy - Teodora z dworem - 2 dworzan i 7 dwórek; niesie w rękach kielich
■ cechy formalne przedstawień: hieratyzm, izokefalizm, gruby kontur, dekoracyjność, nasycone kolory, dominacja złota, szaty kształtują postać, typizacja twarzy, płaska plama barwna;
■ część prezbiterialna - lewa ściana - dwie sceny z życia Abrahama - ugoszczenie 3 aniołów przez Abrahama, ofiara Izaaka; powyżej 2 aniołów z krzyżem oraz prorocy - Jeremiasz i Mojżesz, wyżej ewangeliści Łukasz i Jan
■ część prezbiterialna - prawa ściana - ofiara Melchizedeka, ofiara Abla, powyżej 2 aniołów z krzyżem oraz Izajasz i Mojżesz, wyżej ewangeliści Mateusz i Marek
■ przedstawienia ofiar - nawiązania do eucharystii
■ sklepienie prezbiterium - baranek paschalny w wieńcu kwiatów trzymanym przez 4 anioły
- łuk wejściowy - szereg 15 medalionów - głowa Chrystusa, 12 apostołów i 2 świętych
- Kościół San Apollinare in Classe
■ ukończ. 549
■ wpływy bizantyńskie
- 3-nawowa bazylika
■ prezbiterium zamknięte wielobocznie, flankowane przez 2 pastoforia
■ otwarta więźba dachowa
■ proporcje greckie
mozaika w apsydzie - Przemienienie na górze Tabor
lubiejaszczury