ARCHITEKTURA CZASÓW JANA III SOBIESKIEGO
Ostatnia tercja XVII wieku. Jan III Sobieski był jednym z największych mecenasów sztuki XVII wieku. Szczególny rozwój architektury i ruchu budowlanego. W tym okresie barok stał się stylem dominującym, oprócz wzorów włoskich widoczna jest odmiana baroku klasycyzującego. Nie ma jednego typu budowli charakterystycznych dla tego okresu. Budowane są kościoły na planie centralnym lub prostokątnym, zazwyczaj z dominującą kopułą. W ogólnym zarysie nawiązują do dzieł włoskich począwszy od typu kościoła rozpowszechnionego przez jezuitów po architekturę wenecką- Baldassare Longhena kościół Santa Maria Della Salute.
Tylman z Gameren. Przedstawiciel nurtu klasycyzującego, statyczność, harmonia, jasność I prostota. Budowle jego były zwarte i proste, wzbogacone pilastrami w wielkim porządku i ryzalitami, monumentalność i zwłaszcza we wnętrzach reprezentacyjność. Był to Holender, działający w Polsce od około 1662.
Przebudowa pałacu Krasińskich w Warszawie. Jego najwybitniejsze i najbardziej monumentalne dzieło. 1682-1695. Elewacja- jedno z najciekawszych rozwiązań w Europie. Dwa boczne ryzality połączone ze środkowym, za pomocą dwukondygnacyjnej arkadowej galerii, przez całość przebiega rząd pilastrów w wielkim porządku. Klatka schodowa po raz pierwszy została rozbudowana na tak dużą skalę i razem z westybulem otrzymały monumentalny kształt. Oś główną budynku podkreśla ryzalit z trójkątnym tympanonem . Elewacja od strony ogrodu została rozwiązana podobnie. Pałac ten dał początek wielu następnym budowlom, np.:
Pałac w Lubartowie, pałac Sanguszków. W 1693 roku Tylman z Gameren sporządził projekt przebudowy zamku dla marszałka wielkiego koronnego Józefa Karola Lubomirskiego, ale nie wiadomo, czy został on w pełni zrealizowany. W roku 1705 podczas wojny północnej pałac został częściowo zniszczony. Odbudowany z funduszy księcia Pawła Karola Sanguszki, według projektu Pawła Antoniego Fontany zyskał m.in. portyk i trzecią kondygnację.
Pałac Branickich w Białymstoku.
Pałac Paca Radziwiłłów w Warszawie. Przed pałacem znajduje się brama o półkolistym kształcie. Budynek jest utworzony na planie kwadratu, w narożnikach posiada cztery pawilony.
Pałac Lubomirskich w Lublinie.
Kościół Sakramentek pod wezwaniem św. Kazimierza w Warszawie. Ufundowany przez Marię Kazimierę. Zbudowany jest na planie krzyża równoramiennego z ośmiobocznym wnętrzem przykrytym kopułą, a dokładniej sklepieniem klasztornym wspartym na podwójnym, bardzo wysokim bębnie z wieńczącą je latarnią.
Kościół bernardynów św. Bonifacego na Czerniakowie w Warszawie. Mimo podobieństwa do poprzedniego, nie sprawia tak monumentalnego wrażenia. Kopuła już nie dominuje, a jego podziały są skromniejsze i prostsze. Różnicą natomiast jest to, że równoramienna część z kopułą stanowią nawę, przylegające do niej skrzydło to ośmioboczne, wydłużone prezbiterium. Centralna nawa w formie kwadratu zwieńczona kopułą wspartą na żaglach i obudowaną na zewnątrz ośmiobocznym tamburynem. Przez to pomimo małych rozmiarów Tylman osiągnął monumentalność i rozległość wnętrza. Bogata dekoracja wnętrza jest również zaprojektowana przez Gamerena. Freski na ścianach, białe stiuki z barwnymi malowidłami na sklepieniach i w kopule.
Kościół św. Anny w Krakowie. Kościół zbudował Francesco Solari. Tylman opracował projekt budowli trójnawowej z kopułą na żaglach i bębnie umieszczoną nad skrzyżowaniem naw z transeptem. Elewacja flankowana dwiema wieżami zwieńczonymi hełmami to dzieło księdza Sebastiana Sierakowskiego. Wystrój rzeźbiarski wnętrza został opracowany przez Baltazara Fontanę. Francesco Solari współpracował z Tylmanem przy budowie kościoła św. Anny w Krakowie.
Marywil. zespół urbanistyczny skupiony wokół pięciobocznego placu, wokół którego zbudowano ciąg budynków mieszkalnych z częściami handlowymi. Na wprost wjazdu na plac umieszczono kaplicę Matki Boskiej Zwycięskiej. Projekt kaplicy nawiązywał do kościoła św. Kazimierza (Sakramentek) w Warszawie. Ta lokalizacja podkreślała osiową kompozycję całego układu. Wielki plac obudowany kamieniczkami, stanowiący pierwsze centrum handlowe w tym celu wzniesione.
Augustyn Locci.
Rezydencja Jana III w Wilanowie- 1677-1696. Ulubiona siedziba królewska. Architektura światłocieniowa, masywne kolumny, półkolumny, mięsisty relief, inspirowana sztuką włoskiego baroku. Przestrzenne rozplanowanie- entre cour et jardin, o osiowym, dwudziedzińcowym układzie- wzory z założeń francuskich. Swoboda, bogactwo, fantazja form w wystroju wnętrz, fasety, supraporty, stiukowe dekoracje. Pałac był budowany w 3 etapach: 1 etap- przebudowa budynku na dworek, 2 etap- dobudowano piętro, rozciągnięto fasadę- galerie z obu stron, zaczęto budować niskie wieże. 3 etap- dobudowane południowe skrzydło i sala recepcyjna na 2 piętrze. Skrzydła boczne dobudowane po 1720 roku.
Jan Catenazzi. Działał w tym samym czasie.
Kościół Jezuitów w Poznaniu. Wnętrze: masa muru cofnięta za kolosalne kolumny, stiuk imitujący czerwony marmur, zestawiony z bielą i złoceniami stiukowych dekoracji.
lubiejaszczury