Zjawisko proliferacji obok globalnego terroryzmu od szeregu lat jest postrzegane jako jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla bezpieczeństwa światowego i z tego też powodu pozostaje ono w stałym, aktywnym zainteresowaniu służb specjalnych.Proliferacja jest to rozprzestrzenianie broni masowego rażenia (BMR) oraz środków jej przenoszenia do tzw. krajów ryzyka. Przedmiotem proliferacji są także materiały, surowce, urządzenia i wiedza, które mogą mieć podwójne zastosowanie tzn. zarówno w sektorze cywilnym jak i wojskowym.
Po latach minimalizowania potencjalnego zagrożenia użycia broni masowego rażenia istnieje uzasadniona potrzeba weryfikacji tego stanowiska. Coraz liczniejsza jest grupa państw posiadających broń jądrową, biologiczną lub chemiczną, a wiele krajów jest już blisko, aby wejść w ich posiadanie. Można oczekiwać, że w związku z utrzymującym się wysokim poziomem transferu technologii programy broni masowego rażenia oraz środków jej przenoszenia w państwach budujących tę broń mogą osiągać coraz wyższy stopień zaawansowania, a aktywna współpraca pozwala im na korzystanie z wzajemnych doświadczeń, omijanie ograniczeń i restrykcji narzuconych konwencjami i porozumieniami międzynarodowymi.
Wszystko to powoduje, że pomimo podejmowania wysiłków w zakresie kontroli zbrojeń na świecie nadal postępuje proces proliferacji broni masowego rażenia oraz środków jej przenoszenia.
Wystąpienie zagrożenia użycia BMR jest znikome. Nie można jednak lekceważyć tego zagrożenia poprzez przejęcie lub wytworzenie, zorganizowanie grup przestępczych chcących zdobyć i wykorzystać BMR do osiągnięcia swoich celów.
Pozyskanie BMR jest uzależnione od możliwości dostępu tej broni i stosowanych systemów zabezpieczeń - ochrony w danym kraju. Według Departamentu Obrony USA bronią jądrową i jej komponentami dysponuje 12 państw, bronią biologiczną 13, a chemiczną 19 państw na świecie.
Szczególnie realne jest rosprzestrzenienie BMR z zasobów państwowych w państwach o słabej strukturze bezpieczeństwa i skonfliktowanych wewnętrznie, które w przeszłości tworzyły organizacje z czasem nad którymi straciły wszelką kontrolę np. palestyński Hames, organizacje powołane przez Pakistan skierowane do działąń w Kaszmirze.
Dowodem tych zagrożeń może być przykład kradzieży substancji promieniotwórczej, jaka miała miejsce w Orłowce w Kirgizji, gdzie wywieziono około 460 kg tlenku europu. Jak również próba produkcji BMR w Japoni przez sektę Aum Shinrikyo, która podjęła próby przełamania bariery technologicznej, koniecznej do uruchomienia produkcji wysokiej jakości chemicznych środków trujących i efektywnych urządzeń do ich rozpylania.
Dlatego społeczność międzynarodowa musi prowadzić zdecydowane działania z wykorzystaniem wszystkich instrumentów prawa międzynarodowego celem zapobiegania powstawania programów rozprzestrzeniania BMR i broni rakietowej. W ramach ostatecznej walki z rozprzestrzenianiem BMR UE musi podjąć współpracę z USA i innymi partnerami celem wsparcia instytucji odpowiedzialnych za sprawdzanie i gwarantowanie przestrzegania traktatów dotyczących BMR.
Musi wdrożyć szeroki zakres dostępnych instrumentów walki z rozprzestrzenianiem BMR, którymi dysponuje:
• traktaty wielostronne i mechanizmy weryfikacji,
• krajowe systemy kontroli wywozu, skoordynowane na szczeblu międzynarodowym,
• programy współpracy mające na celu zmniejszanie zagrożenia,
• środki polityczne i gospodarcze,
• zakaz prowadzenia nielgalnej działalności zakupowej,
• środki przymusu przewidziane w Karcie Narodów Zjednoczonych.
Musi stosować profilaktykę działań przeciwko BMR w skład której wchodzi:
• upowszechnianie stosowania głównych traktatów, porozumień i uzgodnień dotyczących weryfikacji oraz, w razie potrzeby, ich wzmacnianie,
• promowanie roli Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych,
• wzmacnianie wsparcia politycznego, finansowego i technicznego dla systemów weryfikacji,
• wzmacnianie polityki i praktyk dotyczących kontroli wywozu,
• usprawnienie w ramach Uni Europejskiej środków bezpieczeństwa uniemożliwiających nieuprawniony dostęp do materiałów, sprzętu i wiedzy mających istotne znaczenie dla rozprzestrzeniania BMR,
• wzmacnianie wykrywania, kontroli i przechwytywania nielegalnego handlu.
Tworzyć stabilne środowisko międzynarodowe i regionalne poprzez:
• wzmacnianie wspólnotowych programów współpracy z innymi krajami, skoncentrowanych na wspieraniu, rozbrojenia, kontroli i środków bezpieczeństwa w odniesieniu do materiałów, urządzeń i wiedzy mających istotne znaczenie dla rozprzestrzeniania BMR.
agnieszkakowalczyk43