GEORGE BERKELEY
· Jego filozofia immaterialistyczna była tak paradoksalna, że Berkeley był często wyśmiewany przez jemu współczesnych.
o Słynna refutacja dr. Samuela Johnsona→ kopnął on w wielki kamień, wykrzykując: „Tak oto obaliłem jego filozofię”.
· Berkeley uważał, że jego teoria wcale nie jest sprzeczna ze zdrowym rozsądkiem, a nawet wręcz przeciwnie→ „Zapamiętać: zawsze zwalczać metafizykę itd., i nawoływać ludzi do zdrowego rozsądku”.
o Sam jednak był metafizykiem.
o Np. twierdził, że naturalną konsekwencją jego wykładni istnienia i natury przedmiotów materialnych jest istnienie Boga.
o → że fenomenalizm prowadzi do teizmu.
· Przywiązywał dużą wagę do słów→ filozofowie brytyjscy uważają go za prekursora filozofii lingwistycznej.
o Berkeley podkreślał potrzebę właściwej analizy terminu „istnienie”.
o Myślał, że wniosek esse est percipi był rezultatem trafnej analizy terminu „istnieć” występującego w zdaniu, iż rzeczy postrzegalne zmysłowo istnieją
Słowa i ich znaczenie
· Przewaga matematyki nad metafizyką i etyką polega na tym, że definicje matematyczne są definicjami słów nie znanych dotąd odbiorcy, więc ich znaczenie podlega dyskusji. Terminy metafizyczne i etyczne są na ogół znane.
o → każda próba ich zdefiniowania może prowadzić do zderzenie z powziętymi wcześniej ideami dotyczącymi ich znaczenia.
· Trzeba najpierw się zastanowić nad znaczeniem słów.
o „Zasadniczą rzeczą, którą czynię, a przynajmniej staram się czynić, jest usuwanie mgły albo zasłony słów”.
· Berkeley nie przeczy istnieniu substancji we wszelkim sensie tego słowa, lecz jedynie w sensie filozoficznym.
· Konieczne jest rozróżnienie rozmaitych funkcji czy celów języka i poszczególnych słów, a także odróżnienie kontrowersji często werbalnych od tych, które takimi nie są.
o → musimy to zrobić, aby nas „słowa nie oszukiwały”.
Abstrakcyjne idee ogólne
· Abstrakcyjne idee ogólne Berkeley omawia w kontekście uwag o języku.
· Berkeleyowi zależało głównie na obaleniu teorii idei abstrakcyjnych głoszonej przez Locke’a.
o Nie chodzi mu o to, że nie istnieją w ogóle idee ogólne, ale że nie istnieją abstrakcyjne idee ogólne.
o Locke mówi o tworzeniu idei ogólnej trójkąta, który nie może być ani prostokątny, ani ostrokątny, itd.
o → Berkeley mówi, że uważa, że stworzenie takiej idei jest niemożliwe, bo trójkąt zawsze jest prostokątny lub ostrokątny itd.
o Locke jednakże uważa, że abstrakcyjne idee ogólne nie zawsze są wyobrażeniami. Berkeley, który rozważa wyłącznie idee przedmiotów prezentowanych w percepcji zmysłowej, konsekwentnie interpretuje Locke’a, jak gdyby ten miał na myśli abstrakcyjne wyobrażenia ogólne.
o → to akurat jest łatwo mu obalić. → Berkeley potraktował Locke’a trochę niesprawiedliwie.
· Introspekcja
o Patrząc w głąb swojego umysłu w poszukiwaniu abstrakcyjnych idei ogólnych, Berkeley dostrzega wyłącznie wyobrażenie
o → następnie utożsamia wyobrażenia z ideą.
o → nawet wyobrażenie złożone jest nadal wyobrażeniem szczegółowym→Berkeley zaprzecza więc istnieniu abstrakcyjnych idei ogólnych.
· Dlaczego Berkeley twierdzi, że odrzuca abstrakcyjne idee ogólne, nie zamierz jednak generalnie odrzucać idei ogólnych?
o Powszechność nie polega „na jakiejś absolutnej pozytywnej naturze czy ujęciu czegokolwiek, lecz na stosunku, w jakim pozostaje do jednostek, które oznacza lub reprezentuje”.
o Geometria traktuje konkretny trójkąt jako zastępujący czy reprezentujący wszystkie trójkąty
o → udowodnienie, że konkretny trójkąt ma określone cechy, jest zarazem udowodnieniem ich istnienia dla wszystkich trójkątów.
§ Ale geometria nie dowodzi własności abstrakcyjnej idei trójątności, gdyż nic takiego nie istnieje.
· Berkeley nie przeczy, że istnieją pojęcia ogólne.
o Odrzuca jednak teorię Locke’a, według której pojęcia ogólne denotują idee ogólne, o ile przez idee ogólne rozumieć idee posiadające pozytywną, powszechną treść.
o Imię własne, takie jak William, oznacza rzecz szczegółową, podczas gdy pojęcie ogólne oznacza w sposób niezróżnicowany wielość przedmiotów pewnego typu.
o → musimy to zrozumieć, żeby uwolnić się od pościgu za tajemniczymi bytami odpowiadającymi pojęciom ogólnym.
o „Materia” nie jest nazwą w takim sensie, w jakim William jest nazwą, choć niektórzy filozofowie błędnie za taką zdawali się ją uważać.
Esse rzeczy zmysłowych jest percipi
· idee- zmysłowe przedmioty poznania.
· Przedmiotom zmysłowym nie przysługuje absolutne, samodzielne istnienie niezależnie od tego, że są one postrzegane.
· „Mówię, że stół, na którym piszę, istnieje: znaczy to, że go widzę i odczuwam dotykiem”.
· „to, co się mówi o absolutnym istnieniu rzeczy niemyślących, bez żadnego związku z tym, że są postrzegane, wydaje mi się całkowicie niezrozumiałe. Ich esse to percipi- i nie jest możliwe, aby miały jakiekolwiek istnienie poza umysłami, czyli rzeczami myślącymi, które je postrzegają”.
· Powiedzenie, iż rzecz zmysłowa bądź ciało istnieje, jest tym samym, co powiedzenie, że rzecz ta jest postrzegana bądź postrzegalna.
o Stół nadal istnieje, nawet, jeśli nie ma nikogo w pokoju, w którym stoi. Stół istnieje, bo ktoś go przed chwilą postrzegał→ wyobrażamy sobie siebie lub inną osobę postrzegającą ten stół.
o → „Nie wolno twierdzić, że usuwam Istnienie. Przedstawiam tylko znaczenie tego słowa o tyle, o ile potrafię je pojąć”.
· Stanowisko Berkeleya wydaje się niezwykle zbliżone do stanowiska niektórych współczesnych neopozytywistów współczesnych głoszących, że znaczenie tezy empirycznej jest tożsame z metodą jej weryfikacji.
o Wejście do stajni i spostrzeżenie konia jest sposobem weryfikacji tezy, że koń znajduje się w stajni.
o (ta teza pomija jednak teorię Berkeleya, zgodnie z którą przedmioty zmysłowe są ideami, a także wprowadzenie Boga jako powszechnego i wszechobecnego podmiotu postrzegającego).
· „istnieć to być postrzeganym bądź postrzegać”.
o Istnieją umysły czy podmioty postrzegające, które są aktywne i których istnienie jest raczej postrzeganiem niż byciem postrzeganym.
Rzeczy zmysłowe są ideami
· „Wszystkie nie pozbawione sensu słowa reprezentują idee. Cała wiedza jest wiedzą o ideach”.
· Jeśli idee pochodzą z zewnątrz→ są wrażeniami.
· Jeśli idee pochodzą z wewnątrz→ są myślami.
· Postrzegać to tyle, co posiadać ideę.
· „żadne wrażenie nie może być obecne w niepostrzegającej rzeczy”
o → idee takie jak kolory nie mogą przysługiwać substancji materialnej, bezwładnemu substratowi.→ zbyteczne jest postulowanie takiej substancji.
· Istnienie we właściwym sensie→ przysługuje tylko podmiotom postrzegającym
o Wszystkie przedmioty pozbawione świadomości są nie tyle istnieniem, co sposobami istnienia osób.
· Przedmioty zmysłowe „nie mogą istnieć inaczej, jak tylko w umyśle, który je postrzega”.
· U podstaw przeświadczenia, że rzeczy zmysłowe mogą istnieć w sposób samodzielny, wykryć można „zależność od doktryny dotyczącej idei abstrakcyjnych”.
o → najdalsze posunięcie się w abstrakcji to rozróżnienie istnienia rzeczy zmysłowych od tego, że są postrzegane.
· Jakości pierwotne i jakości wtórne
o Nie można pojąć jakości pierwotnych w zupełnym oderwaniu od jakości wtórnych.
o Jeżeli, jak sądził Locke, względność jakości wtórnych stanowi niezbity argument na rzecz ich subiektywności, to w odniesieniu do jakości pierwotnych można użyć argumentu tego samego rodzaju.
§ Jakości pierwotne są nie mniej zależne od percepcji niż jakości wtórne.
o I jakości pierwotne, i wtórne są ideami→nie mogą istnieć czy przysługiwać niemyślącej substancji czy substratowi.
· Nie istnieją jakości jako takie, poza poszczególnymi jakościami, które postrzegamy.
o Każda postrzegana jakość szczegółowa jest postrzegana przez określony podmiot i wobec niego względna.
Substancja materialna jest terminem bezsensownym
· Jeśli spróbujemy zanalizować znaczenie terminu „substancja materialna”, spostrzeżemy, że zawiera on „ideę bytu w ogóle, w połączeniu ze względnym pojęciem podtrzymywania przezeń akcydensów”.
o „Ogólna idea bytu wydaje mi się najbardziej abstrakcyjna i niezrozumiała ze wszystkich”,
o „podtrzymywanie akcydensów”→ substancja materialna ma logicznie poprzedzać rozciągłość będącą akcydensem i ma ją podtrzymywać.
· Rzeczy postrzegalne zmysłowo redukują się do wrażeń zmysłowych.
o → a wrażenia nie mogą istnieć w niepostrzegającej substancji.
· W Trzech dialogach przedstawiony zostaje wniosek→
o „Słowa <<absolutne istnienie rzeczy niemyślących>> bądź nie mają znaczenia, bądź zawierają sprzeczność”.
Rzeczywistość rzeczy zmysłowych
· Berkeley dokłada wszelkich starań, by wykazać, ze teza, według której przedmioty zmysłowe są ideami, nie jest równoważna tezie, iż przedmioty zmysłowe nie są rzeczywiste.
o → nie jest tak, że wszystko jest wytworem fantazji.
· Jemy, pijemy i ubieramy się w idee?
o Dlaczego Berkeley nie używa słowa „rzeczy”, tylko „idee”?
o Bo „rzeczy” oznaczają coś istniejącego poza umysłem i mają szersze znaczenie niż „idee”.
· „Jedyną rzeczą, której odmawiam istnienia, jest to, co filozofowie nazywają materią lub substancją cielesną. A czyniąc tak, nie wyrządzam żadnej szkody pozostałej części ludzkości, która, jak śmiem twierdzić, braku tej substancji nigdy nie odczuje”.
· Idee- rzeczy zmysłowe- są „wyryte na zmysłach przez Twórcę przyrody”→ są „rzeczami realnymi”.
o Berkeley rozróżnia sferę rzeczywistości zmysłowej od sfery wyobrażeń (np. idea jednorożca).
o → istnieje „porządek przyrody”, spójny układ idei, który nie zależy od ludzkiego wyboru.
§ → rzeczy realne nie zależą jednie od ludzkiego podmiotu postrzegającego, niemniej jednak są one ideami i nie mogą istnieć całkowicie niezależnie od umysłu.
· Berkeley nie był solipsystą, na gruncie jego teorii nadal istnieje rerum natura i rzeczy zmysłowe nie zostają zredukowane do poziomu urojeń.
· Tym, co Berkeley nazywa ideami, nie są idee rzeczy: to są rzeczy.
o → nie reprezentują one żadnych bytów poza nimi samymi→ Berkeley nie głosi więc reprezentacjonistycznej teorii percepcji (jak Locke).
Istnienie i natura Boga
· „Absurdem jest wywodzić istnienie Boga z Jego idei. Nie mamy idei Boga. Jest ona niemożliwa”.
o Bóg jest istotą duchową, a „idei” używa się na oznaczenie przedmiotu percepcji zmysłowej.
· Jego dowód na istnienie Boga jest argumentem przyczynowym, opartym na istnieniu rzeczy zmysłowych.
· Skoro rzeczy zmysłowe są ideami, i jeżeli idee te nie zależą wprost od naszych umysłów, to muszą być powiązane z innym niż nasz własny umysłem.
· W Dialogach:
o „Przedmioty zmysłowe istnieją realnie, skoro zaś istnieją realnie, muszą być z konieczności rzeczy postrzegane przez nieskończony umysł; a zatem istnieje umysł nieskończony, czyli Bóg”.
· Dostrzegał problem dotyczący znaczenia terminów orzekających o Bogu.
4
damecka1