GEORGE BERKELEY.doc

(57 KB) Pobierz
GEORGE BERKELEY

GEORGE BERKELEY

 

·    Jego filozofia immaterialistyczna była tak paradoksalna, że Berkeley był często wyśmiewany przez jemu współczesnych.

o       Słynna refutacja dr. Samuela Johnsona→ kopnął on w wielki kamień, wykrzykując: „Tak oto obaliłem jego filozofię”.

·    Berkeley uważał, że jego teoria wcale nie jest sprzeczna ze zdrowym rozsądkiem, a nawet wręcz przeciwnie→ „Zapamiętać: zawsze zwalczać metafizykę itd., i nawoływać ludzi do zdrowego rozsądku”.

o       Sam jednak był metafizykiem.

o       Np. twierdził, że naturalną konsekwencją jego wykładni istnienia i natury przedmiotów materialnych jest istnienie Boga.

o       → że fenomenalizm prowadzi do teizmu.

·    Przywiązywał dużą wagę do słów→ filozofowie brytyjscy uważają go za prekursora filozofii lingwistycznej.

o       Berkeley podkreślał potrzebę właściwej analizy terminu „istnienie”.

o       Myślał, że wniosek esse est percipi był rezultatem trafnej analizy terminu „istnieć” występującego w zdaniu, iż rzeczy postrzegalne zmysłowo istnieją

 

Słowa i ich znaczenie

·    Przewaga matematyki nad metafizyką i etyką polega na tym, że definicje matematyczne są definicjami słów nie znanych dotąd odbiorcy, więc ich znaczenie podlega dyskusji. Terminy metafizyczne i etyczne są na ogół znane.

o       → każda próba ich zdefiniowania może prowadzić do zderzenie z powziętymi wcześniej ideami dotyczącymi ich znaczenia.

·    Trzeba najpierw się zastanowić nad znaczeniem słów.

o       „Zasadniczą rzeczą, którą czynię, a przynajmniej staram się czynić, jest usuwanie mgły albo zasłony słów”.

·    Berkeley nie przeczy istnieniu substancji we wszelkim sensie tego słowa, lecz jedynie w sensie filozoficznym.

·    Konieczne jest rozróżnienie rozmaitych funkcji czy celów języka i poszczególnych słów, a także odróżnienie kontrowersji często werbalnych od tych, które takimi nie są.

o       → musimy to zrobić, aby nas „słowa nie oszukiwały”.

 

Abstrakcyjne idee ogólne

·    Abstrakcyjne idee ogólne Berkeley omawia w kontekście uwag o języku.

·    Berkeleyowi zależało głównie na obaleniu teorii idei abstrakcyjnych głoszonej przez Locke’a.

o       Nie chodzi mu o to, że nie istnieją w ogóle idee ogólne, ale że nie istnieją abstrakcyjne idee ogólne.

o       Locke mówi o tworzeniu idei ogólnej trójkąta, który nie może być ani prostokątny, ani ostrokątny, itd.

o       → Berkeley mówi, że uważa, że stworzenie takiej idei jest niemożliwe, bo trójkąt zawsze jest prostokątny lub ostrokątny itd.

o       Locke jednakże uważa, że abstrakcyjne idee ogólne nie zawsze są wyobrażeniami. Berkeley, który rozważa wyłącznie idee przedmiotów prezentowanych w percepcji zmysłowej, konsekwentnie interpretuje Locke’a, jak gdyby ten miał na myśli abstrakcyjne wyobrażenia ogólne.

o       → to akurat jest łatwo mu obalić. → Berkeley potraktował Locke’a trochę niesprawiedliwie.

·    Introspekcja

o       Patrząc w głąb swojego umysłu w poszukiwaniu abstrakcyjnych idei ogólnych, Berkeley dostrzega wyłącznie wyobrażenie

o       → następnie utożsamia wyobrażenia z ideą.

o       → nawet wyobrażenie złożone jest nadal wyobrażeniem szczegółowym→Berkeley zaprzecza więc istnieniu abstrakcyjnych idei ogólnych.

·    Dlaczego Berkeley twierdzi, że odrzuca abstrakcyjne idee ogólne, nie zamierz jednak generalnie odrzucać idei ogólnych?

o       Powszechność nie polega „na jakiejś absolutnej pozytywnej naturze czy ujęciu czegokolwiek, lecz na stosunku, w jakim pozostaje do jednostek, które oznacza lub reprezentuje”.

o       Geometria traktuje konkretny trójkąt jako zastępujący czy reprezentujący wszystkie trójkąty

o       → udowodnienie, że konkretny trójkąt ma określone cechy, jest zarazem udowodnieniem ich istnienia dla wszystkich trójkątów.

§         Ale geometria nie dowodzi własności abstrakcyjnej idei trójątności, gdyż nic takiego nie istnieje.

·    Berkeley nie przeczy, że istnieją pojęcia ogólne.

o       Odrzuca jednak teorię Locke’a, według której pojęcia ogólne denotują idee ogólne, o ile przez idee ogólne rozumieć idee posiadające pozytywną, powszechną treść.

o       Imię własne, takie jak William, oznacza rzecz szczegółową, podczas gdy pojęcie ogólne oznacza w sposób niezróżnicowany wielość przedmiotów pewnego typu.

o       → musimy to zrozumieć, żeby uwolnić się od pościgu za tajemniczymi bytami odpowiadającymi pojęciom ogólnym.

o       „Materia” nie jest nazwą w takim sensie, w jakim William jest nazwą, choć niektórzy filozofowie błędnie za taką zdawali się ją uważać.

 

Esse rzeczy zmysłowych jest percipi

·    idee- zmysłowe przedmioty poznania.

·    Przedmiotom zmysłowym nie przysługuje absolutne, samodzielne istnienie niezależnie od tego, że są one postrzegane.

·    „Mówię, że stół, na którym piszę, istnieje: znaczy to, że go widzę i odczuwam dotykiem”.

·    „to, co się mówi o absolutnym istnieniu rzeczy niemyślących, bez żadnego związku z tym, że są postrzegane, wydaje mi się całkowicie niezrozumiałe. Ich esse to percipi­- i nie jest możliwe, aby miały jakiekolwiek istnienie poza umysłami, czyli rzeczami myślącymi, które je postrzegają”.

·    Powiedzenie, iż rzecz zmysłowa bądź ciało istnieje, jest tym samym, co powiedzenie, że rzecz ta jest postrzegana bądź postrzegalna.

o       Stół nadal istnieje, nawet, jeśli nie ma nikogo w pokoju, w którym stoi. Stół istnieje, bo ktoś go przed chwilą postrzegał→ wyobrażamy sobie siebie lub inną osobę postrzegającą ten stół.

o       → „Nie wolno twierdzić, że usuwam Istnienie. Przedstawiam tylko znaczenie tego słowa o tyle, o ile potrafię je pojąć”.

·    Stanowisko Berkeleya wydaje się niezwykle zbliżone do stanowiska niektórych współczesnych neopozytywistów współczesnych głoszących, że znaczenie tezy empirycznej jest tożsame z metodą jej weryfikacji.

o       Wejście do stajni i spostrzeżenie konia jest sposobem weryfikacji tezy, że koń znajduje się w stajni.

o       (ta teza pomija jednak teorię Berkeleya, zgodnie z którą przedmioty zmysłowe są ideami, a także wprowadzenie Boga jako powszechnego i wszechobecnego podmiotu postrzegającego).

·    „istnieć to być postrzeganym bądź postrzegać”.

o       Istnieją umysły czy podmioty postrzegające, które są aktywne i których istnienie jest raczej postrzeganiem niż byciem postrzeganym.

 

Rzeczy zmysłowe są ideami

·    „Wszystkie nie pozbawione sensu słowa reprezentują idee. Cała wiedza jest wiedzą o ideach”.

·    Jeśli idee pochodzą z zewnątrz→ są wrażeniami.

·    Jeśli idee pochodzą z wewnątrz→ są myślami.

·    Postrzegać to tyle, co posiadać ideę.

·    „żadne wrażenie nie może być obecne w niepostrzegającej rzeczy”

o       → idee takie jak kolory nie mogą przysługiwać substancji materialnej, bezwładnemu substratowi.→ zbyteczne jest postulowanie takiej substancji.

·    Istnienie we właściwym sensie→ przysługuje tylko podmiotom postrzegającym

o       Wszystkie przedmioty pozbawione świadomości są nie tyle istnieniem, co sposobami istnienia osób.

·    Przedmioty zmysłowe „nie mogą istnieć inaczej, jak tylko w umyśle, który je postrzega”.

·    U podstaw przeświadczenia, że rzeczy zmysłowe mogą istnieć w sposób samodzielny, wykryć można „zależność od doktryny dotyczącej idei abstrakcyjnych”.

o       → najdalsze posunięcie się w abstrakcji to rozróżnienie istnienia rzeczy zmysłowych od tego, że są postrzegane.

·    Jakości pierwotne i jakości wtórne

o       Nie można pojąć jakości pierwotnych w zupełnym oderwaniu od jakości wtórnych.

o       Jeżeli, jak sądził Locke, względność jakości wtórnych stanowi niezbity argument na rzecz ich subiektywności, to w odniesieniu do jakości pierwotnych można użyć argumentu tego samego rodzaju.

§         Jakości pierwotne są nie mniej zależne od percepcji niż jakości wtórne.

o       I jakości pierwotne, i wtórne są ideami→nie mogą istnieć czy przysługiwać niemyślącej substancji czy substratowi.

·    Nie istnieją jakości jako takie, poza poszczególnymi jakościami, które postrzegamy.

o       Każda postrzegana jakość szczegółowa jest postrzegana przez określony podmiot i wobec niego względna.

 

Substancja materialna jest terminem bezsensownym

·    Jeśli spróbujemy zanalizować znaczenie terminu „substancja materialna”, spostrzeżemy, że zawiera on „ideę bytu w ogóle, w połączeniu ze względnym pojęciem podtrzymywania przezeń akcydensów”.

o       „Ogólna idea bytu wydaje mi się najbardziej abstrakcyjna i niezrozumiała ze wszystkich”,

o       „podtrzymywanie akcydensów”→ substancja materialna ma logicznie poprzedzać rozciągłość będącą akcydensem i ma ją podtrzymywać.

·    Rzeczy postrzegalne zmysłowo redukują się do wrażeń zmysłowych.

o       → a wrażenia nie mogą istnieć w niepostrzegającej substancji.

·    W Trzech dialogach przedstawiony zostaje wniosek→

o       „Słowa <<absolutne istnienie rzeczy niemyślących>>  bądź nie mają znaczenia, bądź zawierają sprzeczność”.

 

Rzeczywistość rzeczy zmysłowych

·    Berkeley dokłada wszelkich starań, by wykazać, ze teza, według której przedmioty zmysłowe są ideami, nie jest równoważna tezie, iż przedmioty zmysłowe nie są rzeczywiste.

o       → nie jest tak, że wszystko jest wytworem fantazji.

·    Jemy, pijemy i ubieramy się w idee?

o       Dlaczego Berkeley nie używa słowa „rzeczy”, tylko „idee”?

o       Bo „rzeczy” oznaczają coś istniejącego poza umysłem i mają szersze znaczenie niż „idee”.

·    „Jedyną rzeczą, której odmawiam istnienia, jest to, co filozofowie nazywają materią lub substancją cielesną. A czyniąc tak, nie wyrządzam żadnej szkody pozostałej części ludzkości, która, jak śmiem twierdzić, braku tej substancji nigdy nie odczuje”.

·    Idee- rzeczy zmysłowe- są „wyryte na zmysłach przez Twórcę przyrody”→ są „rzeczami realnymi”.

o       Berkeley rozróżnia sferę rzeczywistości zmysłowej od sfery wyobrażeń (np. idea jednorożca).

o       → istnieje „porządek przyrody”, spójny układ idei, który nie zależy od ludzkiego wyboru.

§         → rzeczy realne nie zależą jednie od ludzkiego podmiotu postrzegającego, niemniej jednak są one ideami i nie mogą istnieć całkowicie niezależnie od umysłu.

·    Berkeley nie był solipsystą, na gruncie jego teorii nadal istnieje rerum natura i rzeczy zmysłowe nie zostają zredukowane do poziomu urojeń.

·    Tym, co Berkeley nazywa ideami, nie są idee rzeczy: to są rzeczy.

o       → nie reprezentują one żadnych bytów poza nimi samymi→ Berkeley nie głosi więc reprezentacjonistycznej teorii percepcji (jak Locke).

 

Istnienie i natura Boga

·    „Absurdem jest wywodzić istnienie Boga z Jego idei. Nie mamy idei Boga. Jest ona niemożliwa”.

o       Bóg jest istotą duchową, a „idei” używa się na oznaczenie przedmiotu percepcji zmysłowej.

·    Jego dowód na istnienie Boga jest argumentem przyczynowym, opartym na istnieniu rzeczy zmysłowych.

·    Skoro rzeczy zmysłowe są ideami, i jeżeli idee te nie zależą wprost od naszych umysłów, to muszą być powiązane z innym niż nasz własny umysłem.

·    W Dialogach:

o       „Przedmioty zmysłowe istnieją realnie, skoro zaś istnieją realnie, muszą być z konieczności rzeczy postrzegane przez nieskończony umysł; a zatem istnieje umysł nieskończony, czyli Bóg”.

·    Dostrzegał problem dotyczący znaczenia terminów orzekających o Bogu.

4

 

Zgłoś jeśli naruszono regulamin