stekiem naiwnych iluzji? Dlaczego usypia pan sumienia, tłumi pan myśl i hamuje postęp? - odpowiedź jest gotowa, zawarta w ostatnich słowach Trylogii: dla pokrzepienia serc. A zatem Naród stanowi ostateczne jego usprawiedliwienie. Lecz, oprócz narodu, także Bóg. Gdyż to właśnie ma być, w pojęciu Sienkiewicza i jego wielbicieli, pisarstwo par excellence moralne, oparte mocno na światopoglądzie katolickim, literatura „czysta". Z czego okazuje się, że punkty wyjściowe Sienkiewicza zgodne są z naszą wiekową tradycją: wszystko, co się pisze, pisze się w imię Narodu i Boga, Boga i Narodu.
(7) Łatwo dostrzec, że te dwa pojęcia - naród i Bóg - nie dadzą się ze sobą całkowicie pogodzić, a w każdym razie nie nadają się do tego, aby je szeregować jedno obok drugiego. Bóg - to moralność absolutna, a naród to grupa ludzka o określonych dążeniach, walcząca o byt... Musimy więc zdecydować, czy najwyższą naszą racją jest nasze poczucie moralne, czy też interesy naszej grupy. Otóż pewne jest, że zarówno u Mickiewicza, jak u Sienkiewicza, Bóg podporządkowany został narodowi i cnota była dla nich przede wszystkim narzędziem walki o zbiorową egzystencję. [...] Na pozór więc tylko jest Sienkiewicz pisarzem katolickim i ładna jego cnota jest o sto mil od prawdziwej cnoty katolickiej, bolesnej, niewdzięcznej, będącej kategorycznym odepchnięciem zbyt łatwych uroków - cnota jego nie tylko doskonale godzi się z ciałem, ale nawet zdobi je jak uśmiech. Dlatego literaturę Sienkiewicza można by zdefiniować jako zlekceważenie wartości absolutnych w imię życia i jako propozycję „życia ułatwionego".
Fragmenty Dziennika 1953-1956 Witolda Gombrowicza, Wydawnictwo Literackie, Kraków-Wrocław 1986.
Pytania i polecenia
1. (0-2 pkt.)
Które z podanych sformułowań odbiega stylistycznie od pozostałych?
| | a. Sienkiewicz to wino, którym rzeczywiście upajaliśmy się.
| | b. Sienkiewicz [...] staje się dostarczycielem przyjemnych snów.
[ | c. Na pozór więc tylko jest Sienkiewicz pisarzem katolickim.
| | d. Świat jego jest groźny, potężny, wspaniały [...], ale naklej ono na nim etykietkę
„dla zabawy". Na czym polega owa odmienność?
2. (0-1 pkt.)
Dlaczego, zdaniem autora tekstu, po lekturze Sienkiewicza Polakom nie mogło się już naprawdę podobać „nic antysienkiewiczowskiego, nic asienkiewiczowskiego"? (akapit 2.)
17
ZADANIE 3
green.chochlik