RENESANS
1. NAZWA
Renesans lub odrodzenie – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520
Przełom pomiedzy epokami nastapił nagle przez wielkie historyczne przyczyny.
Zmieniła się:
-ludzka mysl
-obyczajowosc
-Hierarchia wartosci
-piekno sztuki i mysli attyckiej
Przyczyny:
-wynalezienie druku
-odkrycia geograficzne
- humanizm
- reformacja
2. RAMY CZASOWE
WŁOCHY- XIV – XVI w
EUROPA POŁNOCNA XV-XVIw
POLSKA XVI – lata 30-ste XVII
3. RENESANSOWA KULTURA
Kultura renesansu wizaże się z humanizmem, którego początkowy rozwoj przypadł na XIV i XVw.
HUMANIZM – sposób widzenia i postrzegania swiata, w którym człowiek stanowi jego centrum i jest miara wszystkich rzeczy. Humaniści interesowali się człowiekiem jako jednostka,jego zyciem doczesnym, problemami, stanami emocjonalnymi i pragnieniami.
Na nowo odkrywano anatomie ciała, chcieli poznac człowieka na wszystkich płaszczyznach. Człowiek był najwazniejsza isota siata i zagadka, której poznanie było „celem najwyższym”
„Nic co ludzkie nie jest mi obce” – Terencjusz
TŁO POLITYCZNO - SPOŁECZNE
Reformacja koscioła – prad myślowy zmierzający do odnowienia i zreformowania Koscioła katolickiego.
W średniowieczu Koscioł odgrywał najwazniejsza role, w renesansie zapoczątkowała się oficjalna krytyka koscioła katolickiego, jego polityki, praktyk, doktryn. Niezadowolonie ze stosunkow kościelnych z postepowania duchownych narastało stopniowo, oficjalnym początkiem reformacji było wystapienia Lutra w 1517r na drzwiach koscioła w Wittemberdze Teza Lutra: np. „ sprzedania odpustow, nie możliwość tłumaczenia Biblii na j. narodowe.
GŁOWNE PRADY EPOKI
a.) humanizm
Początkowa faza humanizmu (XVw. do poł. XVI w.): - optymizm - pochwała życia i ludzkości oraz społecznej aktywności ludzi -podkreślano bezinteresowność- kultywowano ład świata i jego harmonię - głoszono konieczność wewnętrznego rozwoju jednostki - poszukiwano ideału zgody, porządku i harmonii wierząc w nieograniczone możliwości umysłu człowieka II etap rozwoju humanizmu jako prądu umysłowego (od II poł. XVI w.): - dysonanse - rozterki - dylematy - wątpliwości światopoglądowe
b.) Reformacja
- Luteranizm
- Kalwinizm
- Arianizm
- Ruch husycki
4. CHARAKTERYSTYKA ARTYSTOW EPOKI I ICH DZIEŁA
boccaccio Giovanni „Dekameron”
Jeden z najwybitniejszych pisarzy włoskiego renesansu. Pochodził z Taskani, studiował prawo w Neapolu, interesował się kultura i twórczością antyku. Był związany ze sferami artystycznymi. Zasłynął jako twórca „ Dekameronu” nowego gatunku literatury noweli.
Dekameron ( sokoł) - Jest to zbiór 100 nowel, które w ciągu 10 dni w roku 1348 opowiada sobie dla zabicia czasu grupa 10 szlachetnie urodzonych florentyńczyków (7 pań i 3 młodzieńców), którzy schronili się przed zarazą w okolicach Florencji. Każdy dzień miał swój temat zadany przez kolejno wybieranego "króla" lub "królową".
· "Łowy Diany" (przed 1334) - poemat tercyną.
· "Opowieść o nimfach z Fiesole" (1344-46) - niedługi poemat oktawą.
· "Filostrato" - poemat oktawą.
· "Filocolo" (do 1366) - opowieść prozą.
· "Tezeida o zaślubinach Emilii" (1339-40) - poemat oktawą w 12 księgach.
Thomas More, Tomasz Morus
(ur. 7 lutego 1478 w Londynie, zm. 6 lipca 1535 tamże) – święty Kościoła katolickiego, angielski myśliciel, pisarz i polityk, członek Izby Lordów. Stworzył wizję państwa idealnego (utopia). Nie uznał legalności małżeństwa Henryka VIII i jego drugiej żony – Anny Boleyn oraz nie zgodził się uznać króla za głowę Kościoła w Anglii, za co został skazany na ścięcie. Wyrok wykonano. W 1886 r. został beatyfikowany, a w 1935 r. – kanonizowany.
Utopia (1516)
wizja państwa idealnego „Nigdzie”, w którym:
- nie ma wojen ani nieszczęść- nie istnieje nędza- panuje tolerancja- ludzie są sobie równi- nie pojawia się pieniądz jako środek płatniczy, będący źródłem ludzkiej zazdrości czy chciwości- życie przebiega w rytmie zgodnym z naturą i jej prawami
Niccolò di Bernardo dei Machiavelli
(ur. 3 maja 1469 r. we Florencji, zm. 21 czerwca 1527 r. tamże) – prawnik, filozof, pisarz społeczny i polityczny, historyk i dyplomata florencki, jedna z postaci włoskiego odrodzenia. Napisał traktat o sprawowaniu władzy pt. Książę, który sprawił, że od jego nazwiska powstał termin makiawelizm. Idealnym ustrojem była dla niego republika. W 1559 jego pisma znalazły się na kościelnym indeksie ksiąg zakazanych.
· Książę (napisana 1513,a wydana 1532) - najsłynniejsze dzieło Niccolò Machiavellego, jedna z najważniejszych pozycji w dziejach filozofii politycznej, poradnik strategii utrzymania władzy, źródło doktryny politycznej zwanej makiawelizmem. Książę jest poradnikiem skutecznego sprawowania władzy. Przy czym jest to cel nadrzędny, który usprawiedliwia podejmowanie działań nieetycznych o tyle, o ile okazały się one skuteczne w jej utrzymaniu.
· Mandragora (1513)
· Rozważania nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Tytusa Liwiusza (1512 – 1517)
· O sztuce wojennej (1521)
· Historie florenckie (1521-1525)
Francesco Petrarca
(ur. 20 lipca 1304 w Arezzo, zm. 19 lipca 1374 w Arqua) – jeden z pierwszych renesansowych poetów pochodzący z Italii. Pisał zarówno po włosku (nazywanym wówczas volgare – językiem pospolitym), jak i po łacinie.
Sonety do laury
Zbior 366 utworów, które powstały od 1340r do 1374roku. Składa się z 2czesci granice wyznacza śmierć Laury.
Zostały poświecone miłości, uczuciu najważniejszy w życiu każdego człowieka. Poeta dokonuje analizy uczuć człowieka zakochanego od euforii i namiętności po ból i rozpacz. Ekspanuje 3 podstawy konflikt który przezywa każdy zakochany-miedzy wola, rozumem i rozsądkiem.
Laura w sonetach – żywa, piekna, ziemska koieta , a nie uosobienie anielskości. Autor przedstawia mechanizmy czysto fizycznej fascynacji człowieka drugim człowiekiem, przy czym uderza autentyzm, prawdziwość i siła tego doznania. W II czesci Laura jest starsza, dojrzałą kobieta mniej piekna ale nie mniej kochana, autor dzieli się refleksja o przemijaniu w którym napiętnowane jest ludzkie Zycie. Po śmierci Laura staje się opiekunka, przyjacielska dusza, kotra przynosi spokoj i ukojenie.
- „ De remediis utriusque fortunae” (O postępowaniu w dobrej i złej doli),
- „Invectivarum contra medium quemdam libri IV” (Cztery księgi inwektyw przeciwko pewnemu lekarzowi)
- „Psalmi penitentiales” (Psalmy pokutne),- „Secretum meum” (Tajemnica moja)- dialogi odzwierciadlające kryzys moralno-religijny Petrarki po śmierci jego brata, napisane 1342-43 r.
- „De vita solitaria” (O życiu w samotności)- pochwała życia odosobnionego, poświęconego studiom,
Leonardo da Vinci
(ur. 15 kwietnia 1452 w Anchiano niedaleko Vinci we Włoszech, zm. 2 maja 1519 w Clos Lucé we Francji) − włoski renesansowy malarz, architekt, filozof, muzyk, pisarz, odkrywca, matematyk, mechanik, anatom, wynalazca, geolog.
I okres florencki ( 1472-1483 ) powstały 4 obrazy:
- Chrzest Chrystusa
- Hołd Trzech Kroli
- Swiety Hieronim
Rysunki maszyn, działa, bomby, machiny obleznice.
I okres miediolanski ( 1483- 1499 )
Praca na dworze Sforzow i początki prac nad posagiem konnym F. Sforzy, a także kopuły katedry oraz pałacu,zaowocował także portretem „Damy z łasiczka”, „madonna w grocie”, „ostatnia wieczerza”
II okres florencki
- karton do obrazu „ Świeta Anna Samotneć”
- portret „mona lizy”
- karton do malowidła sciennego „ Bitwa pod Anghian”
II okres Mediolanski
- prace pod pomnikiem marszałka francuskiego Trirulzia
- Lade z Łabędziem
W latach 1513-16 przebywał w Rzymie namalował szereg portretów.
W 1516r na zaproszenie Franciszka I wyjechał do Francji, gdzie zajał się budowa kanału osuszających bagna Loary. Zmarł 2.V,1519. w Amoise
5. MYSL POLITYCZNA ANDRZEJA FRYCZA MODRZEWSKIEGO
Andrzej Piotr Modrzewski, znany jako Andrzej Frycz Modrzewski (ur. 20 września 1503 roku w Wolborzu – zm. 1572 w Wolborzu) – polski twórca i pisarz polityczny okresu renesansu, znany w owym czasie również za granicą, sekretarz królewski, wyznawca irenizmu.Uchodził za najwybitniejszego publicyste polskiego renesansu.
Za debiut uchodził traktat „ o programie Rzeczypospolitej” z 1551r. Składa się z 5 ksiag:
I. O obyczajach- rozwazania o człowieku, o jego naturze i ustroju idealnym, uszczęśliwiających wszystkich obywateli kraju.
II. O prawach – ukazuje zróżnicowane traktowanie społeczeństwa w zależności od jego przynależności do warstwy społecznej. Inaczej karze się chłopa a inaczej szlachte a arystokracje.
III. O wojnie – porusza problem wojen, stwierdza ze kazda wojna jest zła, gdyz powoduje nieszczęścia i tragedie zwykłych obywateli.
IV. O kosciele – zawiera postulat reform Koscioła katolickiego.Autor nawołuje do zwrócenia większej wagi na ogół wiernych i kwestie niematerialne. Frycz jest zwolennikiem swobod wyznaniowych i tolerancji religijnej.
V. O szkole – jest proba zwrócenia uwagi na role nauki i wiedzy w zyciu każdego ...
LiMilena