EMPIRYZMaaa.doc

`

EMPIRYZM - pogląd, który jest opozycją racjonalizmu. Według założeń empiryzmu jedynym sposobem poznawania świata jest doświadczenie czyli empiria. Pogląd ten zachwiał naukami religijnymi wzmocnił natomiast pozycję nauk przyrodniczych. Poznawanie świata oparta jest na eksperymencie i doświadczeniu.

Sensualizm - pogląd filozoficzny głoszący, że wszelka wiedza pochodzi od wrażeń zmysłowych i jest tylko bardziej lub mniej złożonym kompleksem spostrzeżeń. Sensualizm zakładał, że źródłem poznania są wrażenia zmysłowe, zaś empiryzm, że metodą zdobywania wiedzy jest doświadczenie. Dzisiaj można śmiało potwierdzić te założenia, jednakże sądzę, że należałoby połączyć je z rozumem. Bo choćbyśmy wykonywali tę samą czynność tysiące razy, to nie zdobędziemy doświadczenia.

Poglądy Locka:

John Locke zajmował się głównie teorią poznania. Wyjściem do jego rozważań była z jednej strony fascynacja jasnością myślenia z drugiej zdroworozsądkowy osąd rzeczywistości. Celem Locka stało się stworzenie systemu pojęć. Zdroworozsądkowy pogląd sprowadzał się do tego, że wbrew idealistom i racjonalistom większość ludzi sądzi, że cała ich wiedza pochodzi z doznań zmysłowych, nie jest zaś wynikiem kontaktu z inną rzeczywistością ani nie jest wrodzona. Locke podzielał ten pogląd. Jego rewolucyjnym pomysłem było to, że idee zawarte w ludzkich umysłach nie są jakimiś tajemniczymi, samoistnymi bytami, lecz są po prostu efektem analizy danych zmysłowych dokonywanej przez umysł.
Lock analizując to, jak umysł tworzy idee na podstawie danych zmysłowych, podał prosty schemat ich powstawania:
• Bodźce zmysłowe tworzą w umyśle wrażenia, które są następnie automatycznie grupowane w "obiekty", które Locke nazwał ideami prostymi. Idee proste to np. 'jedno, konkretne krzesło'.
• Idee proste podlegają już procesowi myślenia – tzn. można je zestawiać, porównywać, analizować i na tej podstawie tworzyć idee złożone

• Powstałe idee złożone zaczynają żyć w umyśle człowieka "własnym życiem" tj. ulegają dalszym przekształceniom, uogólnieniom itd., na skutek czego powstają wreszcie idee abstrakcyjne – pozornie całkowicie niezależne od bodźców zmysłowych. Locke zauważył, iż ze względu na to, że idee złożone żyją "własnym życiem". Najprostszym sposobem sprawdzenia poprawności naszego rozumowania w zakresie idei złożonych jest wyciągnięcie z nich jakiegoś praktycznego, dającego się zbadać wniosku i sprawdzenie, czy jest on zgodny z naszymi wrażeniami zmysłowymi.

"Zmysł wewnętrzny"

W późniejszych wersjach swojej koncepcji Locke starał się też rozciągnąć swoją teorię na same zjawiska psychiczne. Jego pierwsi krytycy atakowali go, bowiem za to, że jego pierwotny schemat działania umysłu nie uwzględniał w ogóle tzw. odczuć wewnętrznych, które są przecież faktycznymi wrażeniami odczuwanymi przez każdego człowieka. Locke starał się poradzić sobie z tym problem, tworząc pojęcie "zmysłu wewnętrznego". Zmysł ten byłby odpowiedzialny za odbieranie bodźców z naszego własnego wnętrza, na podstawie, których tworzą się idee proste, takie jak: doznanie bólu, przyjemności, sytości, głodu itd., które z kolei przekształcają się w idee złożone odbierane jako emocje.
Schemat odczuwania bodźców od "zmysłu wewnętrznego" był potem jednak często krytykowany i ten słaby punkt teorii Locke'a stał się potem punktem startu dla kolejnych empiryków, a zwłaszcza Berkeleya.

Teoria demokracji

Być może największym dokonaniem Locke'a w dziedzinie filozofii polityki było opracowanie wiarygodnej teorii rządów demokratycznych, która do dzisiaj jest podstawą funkcjonowania wszystkich zachodnich państw demokratycznych. Drugim ważnym argumentem wstępnym Locka było to, że poczucie wspólnotowości jest silnie zależne od rzeczywistego wpływu na rządy sprawowane wewnątrz wspólnoty.

John Locke

Wszelka wiedza pochodzi z doświadczenia, a umysł sam z siebie jest nie zapisaną kartą, na której zapisuje się doświadczenie.

Są dwie drogi doświadczenia:

1. Doświadczenia zewnętrzne - jego rezultatem są spostrzeżenia.
2. Doświadczenia wewnętrzne – jego rezultatem są refleksje.
• Idee są kopiami refleksji i spostrzeżeń.
• Bezpośrednio znamy jedynie idee, a nie rzeczy, zatem zadaniem filozofii nie jest poznanie bytu, lecz poznanie naszych pojęć o bycie.
• Zadaniem filozofii jest w szczególności badanie poznania, jego pochodzenia, stopnia pewności i zakresu.
• Locke zwalczał koncepcję natywizmu, czyli koncepcję głoszącą istnienie idei wrodzonych, na których pewność swych konstrukcji oprzeć chciał racjonalizm.

Uważał on, że:

1. Istnieniu idei wrodzonych przeczy brak idei powszechnych, tzn. występujących we wszystkich umysłach, np. niektórych idei nie znają dzieci, umysłowo chorzy, ateiści.
2. Nawet gdyby istniały idee powszechne, to nie byłoby konieczne uznawanie ich wrodzonego charakteru, gdyż ich powstanie dałoby się wytłumaczyć przez doświadczenie.

Pojęcie substancji według Locka.

Według Locke'a, doświadczenie nie może być źródłem wiedzy o substancjach, gdyż dotyczy jedynie własności. Locke uważał pojecie substancji za wytwór umysłu, który ma zaspokoić potrzeby niezmiennej "podpory" dla zmiennych cech. Filozof ten twierdził, że w miarę wzrostu złożoności idei, współczynnik dowolności odgrywa coraz większą rolę, pomniejszając pewność poznania. Skoro więc doświadczenie nie daje nam żadnej wiedzy na temat substancji, to jest ona według Locke'a niepoznawalna.

Francis Bacon

Poglądy

Bacon krytycznie zapatrywał się na umysł ludzki, który uważał za podległy z konieczności różnorodnym złudzeniom. Wyróżnił on cztery rodzaje takich złudzeń:

·         złudzenia plemienne - wynikające z natury ludzkiej i wspólne wszystkim ludziom;

·         złudzenia jaskini - przesądy jednostek, spowodowane przez wpływ wychowania i środowiska;

·         złudzenia rynku - powodowane przez niedokładność, nieadekwatność i wieloznaczność pojęć, niedoskonałość języka;

·         złudzenia teatru - powodowane przez błędne spekulacje filozoficzne.

Bacon zamierzał zatem dokonać reformy nauki, aby właściwa metoda zapobiegła panowaniu złudzeń. Miała to być nauka służąca realizacji praktycznych celów. "Tyle mamy władzy, ile wiedzy" - mawiał. Nauka taka winna owocować nowymi wynalazkami. Temu celowi najlepiej służyło przyrodoznawstwo. Filozofia przyrody, w której wyróżnił część operatywną, odpowiadającą dzisiejszym naukom technicznym. Najlepszym natomiast narzędziem dla uzyskiwania prawdziwej wiedzy jest eksperyment. Dla metody eksperymentalnej za czasów Bacona brakowało właściwej teorii uogólniania danych doświadczalnych, czyli indukcji. Bacon zamierzał stworzyć taką metodę, która pozwoli odkryć stałe właściwości rzeczy.

Dwa empiryzmy: Filozofia Locka ma tę samą nazwę co filozofia Bacona tj „empiryzm” . Obie w tym samym stopniu wiążą się z doświadczeniem, obie można sformułować tak samo: Nie ma Widzy bez doświadczenia. Bacon uważał że bez oparcia się o fakty można popaść w błąd, jego teoria była normatywna i miała charakter metodologiczny.

              Natomiast Locke twierdził że wszelkie wyobrażenia i sądy, błędne i prawdziwe wytwarzają się Na drodze doświadczenia i nie ma innej drogi, zaś umysł jest niezapisaną kartą która jedynie owe doświadczenia może zapisać. Jego teoria miała charakter psychologiczny. Locke mówił o tym, że nasz umysł rozwijał się zanim jeszcze mogliśmy nim pokierować, natomiast Bacon jak należy kierować umysłem.  Dla Bacona ważne były fakty obiektywne np. „To ciało jest ciepłe” Lock skupił się na zagadnieniach psychologicznych, jak wiedza zbiera się w naszej świadomości czyli „czuję ciepło”. Empiryzm Locka miał charakter subiektywny, a Bacona obiektywny.

              Opierać się na doświadczeniu znaczy opierać się na zmysłach. W starożytności doświadczenie poznanie zmysłowe było sensualizmem. Empiryzm Locka był właśnie sensualizmem. Uczeni którzy na doświadczeniu opierają swe badania nazywani są „empirykami”. Empiryści uważają, że należy i trzeba opierać się na doświadczeniu. Galileusz i Newton w swych badaniach byli empirykami, ich teoria nauki nie opierała się jedynie na doświadczeniu więc empirystami nie byli. Byli nimi Bacon i Lock.

Lock zastąpił stary program metafizyczny epistemologicznym. Jego zdaniem zadanie w filozofii widział nie w poznaniu bytu lecz naszych pojęć o bycie. Doszedł do przekonania, że umysł nie może rozwiązać zagadnień metafizyki. Przygotowawcze zadanie filozofii jest jej jedynym zadaniem. Opinia Locka przyjęła się szeroko.  Przedmiot filozofii został przesunięty z bytu na poznanie. Filozofia stała się poglądem na człowieka.

              Lock: Określił nowe zadania filozofii i wskazał jej metodę. Metoda ta była:

1.      Psychologiczna-badał nie stosunek pojęć do danych przedmiotów, lecz same pojęcia w tej postaci , w jakiej znajdują się w umyśle ludzkim.

2.      Genetyczna: Na podstawie pochodzenia określał naturę pojęć, kładł nacisk na psychologię dzieci i dzikich i większy na psychologię ludzi dojrzałych i cywilizowanych.

3.      Analityczna: Dla zrozumienia pojęć należy znaleźć ich proste składniki.

Wiedza pochodzi wyłącznie z doświadczenia. Umysł jest niezapisaną tablicą, która zapisuje doświadczenia. Głównym argumentem Locka było to, że idee, rzekomo wrodzone umysłowi ludzkiemu, wcale nie są znane wielu ludziom. Powoływał się na dzieci, dzikich i umysłowo chorych.  Lock kładł nacisk na empiryzm, zachowywał w swojej teorii pewne czynniki wrodzone.  Mówił że przez doświadczenie nabywamy cały materiał wiedzy, władze umysłu nie są nabyte a wrodzone.  Według Locka doświadczenia nabywamy na dwóch drogach, przez doświadczanie rzeczy zewnętrznych i doświadczenie samego siebie. Świat zewnętrzny doświadczamy przez postrzeganie.

„Postrzeganie” doświadczenia uzyskiwano przez narządy zmysłowe. Trudność jesgo teorii leżała w pojęciu „refleksji”. Refleksja była bezpośrednim doświadczeniem konkretnych faktów wewnętrznych. Lock w  refleksji widział oddzielne  źródło doświadczenia. Lock był empirystą a nie sensualistą.

„Teoria refleksji” Wskazywała ona na trzecie źródło wiedzy, myślenie i zmysłowe postrzeganie oraz INTROSPEKCJĘ. Doświadczenie zostało rozszerzone o doświadczenie wewnętrzne.

George Berkeley miał bardzo śmiały i bystry umysł , posiadał rozległą wiedzę naukową.

POGLĄDY

Berkeley nadał bardziej skrajną postać poglądom głoszonym m.in. przez Locke’a. Skrajność ta objawiała się przede wszystkim w poglądzie na idee ogólne i pojęcia abstrakcyjne. Locke zaprzeczał istnieniu przedmiotów ogólnych i abstrakcyjnych w świecie zewnętrznym , przy czym zapewniał, iż pojęcia abstrakcyjne istnieją w umysłach. Berkeley stwierdził , że w umyśle i poza umysłem tak samo nie ma nic abstrakcyjnego . Na przykład : nikt nie ma abstrakcyjnej idei rozciągłości , ponieważ nie da się przedstawić sobie rozciągłości bez takiej czy innej barwy , a nawet nie sposób przedstawić sobie barwy w ogóle , bo przedstawiona barwa musi być bądź czerwona , bądź żółta bądź jakakolwiek inna. Idea abstrakcyjna , na przykład idea „trójkąta” , który nie jest ani ostro- , ani prosto- , ani rozwartokątny , jest sprzeczna , więc istnieć nie może. Nie da się także przedstawić ruchu w ogóle , który nie byłby ani wolny , ani szybki. Każda w ogóle idea , jaką posiadamy jest zupełnie określona i konkretna. Według Berkeley’a nie ma ani przedmiotów ogólnych , ani idei ogólnych. Ogólne są jedynie wyrazy. W związku z tym poglądem nastąpiło u niego zwężenie terminu „idea” : u Locke’a znaczył on przedstawienie , a u Berkeley’a tylko wyobrażenie , czyli przedstawienie konkretne.

 

Berkeley twierdził , że rozum jest istotnie właściwy człowiekowi , ale ma za przedmiot wyłącznie sprawy duchowe. Dla poznania ciał jedynym źródłem są zmysły. Jeśli chodzi o ciała , to wiedzieć i postrzegać to jedno i to samo. Ale Berkeley poszedł jeszcze dalej :
Locke uważał , iż tyle tylko wiemy , ile doświadczamy , on zaś ponadto głosił , iż to tylko istnieje , czego doświadczamy. Np.: Figury geometryczne rysowane na papierze , czy na tablicy nie są ilustracją , lecz właściwym przedmiotem wiedzy matematycznej , bo tylko one mogą być oglądane przez zmysły. Rozum nie ma z matematyką nic do czynienia , bo jego przedmiotem są wyłącznie sprawy duchowe , a trójkąty nie są duchami , ani czynnościami duchów. Całe życie walczył Berkeley z koncepcją wielkości nieskończenie małych ponieważ według niego nie ma wielkości mniejszych niż te , które są postrzegalne.

Berkeley mniemał , że pierwotne własności , które Locke uważał za obiektywne , są również subiektywne ; i one także istnieją w umysłach. Podobnie jak barwa istnieje tylko , gdy jest widziana tak też ruch czy kształt , czy wielkość istnieją tylko wtedy , gdy są postrzegane. Przemawiają za tym trzy argumenty :

1) Jakości pierwotne nie występują nigdy w oderwaniu , lecz zawsze w łączności z własnościami wtórnymi , np.: kształt w łączności z barwą ; jeśli więc te są subiektywne , to i tamte nimi być muszą.
2) Własności pierwotne są względne , np.: wielkość rzeczy i szybkość ruchu zmieniają się w zależności od naszej wobec nich pozycji , są więc związane z umysłem , czyli nieobiektywne.
3) Własności pierwotne nie są zawarte w doświadczeniu zmysłowym.

POZNANIE Według Locke’a. Substancja nie jest przedmiotem doświadczenia, czyli jest niepoznawalna. Berkeley poszedł dalej stwierdzając , że jeśli substancji nie doświadczamy – to ich nie ma. Są one fikcjami umysłu. To , co nazywamy ciałami , są to tylko zespoły jakości zmysłowych i nic więcej. Bo jeśli by z ciała usunąć jakości , to nie pozostało by nic. Więc :

1) Świat zewnętrzny składa się tylko z jakości postrzeganych.
2) Wszystkie własności są subiektywne. Świat składa się tylko z postrzeżeń : poza nimi nic nie ma.
Dla przedmiotów świata zewnętrznego „istnieć” znaczy : być postrzeganym. Rzeczy , które były różne od postrzeżeń , są tylko fikcjami umysłu. Jeśli materia ma być substancją istniejącą niezależnie od postrzeżeń , to nie ma materii. Jeśli ciała mają być częściami tak pojętej materii , to nie ma ciał.

Immaterializm to zaprzeczenie istnienia materii czy substancji, która nie stanowiąc bezpośredniej treści doświadczenia gwarantowałaby postrzeganym przedmiotom egzystencjalną niezależność - rzeczy były dla Berkeley’a wyłącznie postrzeżeniami czy jak sam mówił ideami, trwałość zaś i jedność zapewniało im i całej reszcie świata ciągłe postrzeganie wszystkiego przez Boga.

Ważną składową filozofii Berkeley’a był spirytualizm. Przyjmował on istnienie czynnych duchów-umysłów, które są nosicielami idei - przyznawał im walor prawdziwych niematerialnych substancji, poznawalnych nie poprzez idee, a przez pojęcia, umożliwiające ich rozumienie.