Wykład I
Filozofia- czyjeś ogólne poglądy na życie(potoczne), umiłowanie mądrości(etymologiczne), to czym zajmują się filozofowie.
* rodzaj myślenia o problemach pewnego typu, które są nierozstrzygalne.
* Filozofia zajmuje sie analizą pojęć, którymi posługujemy się na codzień- czas, liczba, słuszność.
* wyróżnikiem rozważań filozoficznych jest stosowanie argumentów logicznych jako metod dowodzenia.
· Przedmiot filozofii zmienia się w działy, tak jak zmieniają się poglądy na to czym jest filozofia i czym powinna się zajmować.
· Początkowo przyroda(świat zewnętrzny) była przedmiotem refleksji filozoficznej. Później głównym jej przedmiotem stał się człowiek żyjący w świecie wartości moralnych.
· Kolejnym przedmiotem dociekań filozoficznych stały się Bóg i dusza. Okres nowożytny skierował zainteresowania filozofów na problem poznania ludzkiego.
· W zależności od przedmiotu filozofii w rozmaity sposób wyróżniano działy filozofii. Klasyczny podział obejmował 3części:
-ogólną naukę o byciu(fizyka, metafizyka, antologia)
-ogólną naukę o poznaniu(logika, epistemologia, procesologia)
-ogólną nauke o wartościach(etyka, aksjologia)
Przykłady problemów stawianych przez filozofię:
- poznanie świata na zewnątrz umysłu
-poznanie umysłu innego niż własny
-relacja miedzy umysłem, a mózgiem
-jak jest możliwy język
-czy mamy wolną wolę
-jakie nierówności są sprawiedliwe
- natura śmierci
-sens życia
Powody dla których warto studiować filozofię:
- Bertrand Russel
-Erich Fromm cytaty, których nie chce mi sie pisać :)
Działy filozofii:
- początkowo filozofia była refleksji filozoficznej. Potem głównym jej przedmiotem stał się człowiek żyjący w świecie wartości moralnych. Następnie podmiotami stały sie : Bóg i dusza.
- ogólna nauka o bycie ( fizyka, metafizyka, ontologia)
- ogólna nauka o poznaniu (logika, epistemologia) klasyczny podział
ogólna nauka o wartościach (etyka)
Okresy filozofii europejskiej:
- Filozofia starożytna ( VIw. p.n.e.-VIw. n.e.
*okres powstania filozofii (VI-Vw. p.n.e. )
*okres oświecenia starożytnego (Vw. p.n.e.)
*okres systemów starożytnych (IV w. p.n.e. )
*okres szkół starożytnych ( III-I w. p.n.e )
*okres synkretyczny ( I w. p.n.e - V w. n.e )
- Filozofia średniowieczna (do XVw. )
- F. nowożytna (do dnia dzisiejszego) z wyróżnieniem okresu filozofii współczesnej, datowanej do końca XIXw.
Zagadnienia filozofii w pierwszym okresie:
- przyroda
- pytanie kosmologii, pytanie o "arche"- zasadę i tworzywo swiata, ile jest tych zasad.
- jak powstała rzeczywistość ?
- Jaka jest siła, która powoduje przemianę rzeczywistości?
- pytanie o stałość świata.
Początki filozofii:
Ośrodki flozofii: joński (Milet) i italski (Elea i Krotona)
- Tales z Miletu (pierwszy filozof) , Transformacje wody, uzasadnienie filozoficzne.
- anaksymander i pojecie bezkresu (apeiron)
*Stawanie się jako wyłanianie się z bezkresu , wieczny ruch i prawa przyrody.
- Anaksymenes i przekonanie o jedności przyrody. Powietrze jako "arche"
Wykład II- 27 listopada 2011r.
Zagadnienia filozofii w pierwszym okresie
Przedmiotem filozofii tego okresu jest przyroda
Gł. Pytaniem kosmologii było pytanie o „arche” – zasadę i tworzywo świata. pytano także ile jest takich zasad
Kolejnym problemem był problem natury stawania się: jak powstała rzeczywistość?
Zagadnienie przyczyny stawania się. Jaka jest siła, która powoduje przemianę rzeczywistości?
Pytanie o stałość świata
POCZĄTKI FILOZOFII:
Różnice między filozofią a wierzeniami religijnymi
Ośrodki filozofii: joński (Milet) i italski (Elea i Krotona)
Tales z Miletu. Transformacja wody. Hilozoizm pierwszych filozofów. Uzasadnienie filozoficzne.
Anaksymander i pojęcie „bezkresu”. „ Anaksymander rozumiał przez zasadę nie wodę ani żaden inny z tzw. Żywiołów. Lecz jakąś inną naturę bezgraniczną, z której powstają wszelkie niebiosy i światy w nich zawarte.” (Arystoteles) Stawianie się jako wyłanianie się z bezkresu przeciwieństw. Wieczny ruch i prawa przyrody.
Anaksymenes i przekonanie o jedności przyrody. Powietrze jako „arche”.
HERAKLIT ( VI i V w. p. n. e.)
Przemiany ognia
Wariabilizm. Zasada przyrody –zmienność. Jej obrazem – rzeka. „ Jesteśmy i nie jesteśmy zarazem”. Nie ma bytu jest tylko stawanie się.
Relatywizm. Stawanie się zaciera granice między zjawiskami. Stają się one tym samym. Przeciwieństwa stanowią naturę rzeczywistości a ich walka umożliwia rozwój świata. „ Wojna jest ojcem i królem wszechrzeczy”.
Rozumność świata. „ Ogień wg miary zapala się i gaśnie wg miary”. Człowiekiem rządzi rozum i przyroda rządzi rozumne prawo – Logos.
Krytyka poznania zmysłowego. „ Złymi świadkami są oczy i uszy ludziom, którzy mają dusze barbarzyńców.
PERMENIDES I ELEACI (VI/V w. p. n. e.)
Przeciwieństwa zawarte są w zjawiskach , ale istotą bytu jest jego zmienność. „Byt jest a niebytu nie ma”. Stąd wynika, że byt nie ma początku, nie ma też końca- jest wieczny. Jest ciągły, nieruchomy, niezmienny, niepodzielny, niezróżnicowany. Jest stały i jeden.
To nie zmysły a rozum prowadzą nas do właściwego obrazu świata. „ Nie poddawaj się przyzwyczajeniu i nie daj się powodować wzrokowi, które nie umie patrzeć, szumiącemu słuchowi i językowi. Nie, myślą rozsądź sporne dociekania, o których ci rzekłem.
Odrzucenie doświadczenia jako źródła poznania, uczynienie z dedukcji jedynej metody dowodzenia
Utożsamienie myśli i bytu
Zenon z Elei i jego argumenty przeciwko ruchowi (paradoksy)
Empedokles ( V w.p.n.e)
Próba pogodzenia wariabilizmu Heraklita I doktryny niezmienności bytu Parmenidesa. Niezmienne składniki rzeczywistości ( pierwiastki, żywioły): woda, powietrze, ogień i ziemia
„miłość” i „ niezgoda” jako dwie siły poruszające czterema żywiołami
Cztery okresy w dziejach świata: stan pierwotnego niezróżnicowania, okres działania „niezgody”. Stan chaosu, okres działania „miłości”, prowadzący do stanu pierwotnego ( błędne koło)
Anaksagoras ( V w.p.n.e)
Był pierwszym filozofem związanym z Atenami ( choć urodził się w Klazomei)
Zarodki. Składniki świata są niezmienne i jest ich niezliczona ilość, Bo żadna jakość nie może powstać z innych jakości
Wszystko jest złożone, w każdej rzeczy jest część każdej innej. „ we wszystkim jest część wszystkiego”, tylko w różnych proporcjach
Infinityzm: „pośród tego co jest małe, nie ma mniejsze, lecz tylko zawsze mniejsze”
Materia jest nieuchroma. Pierwszy impuls dał materii duch ( Nus), zewnętrzna siła znajdująca się poza przyrodą i w niej się przejawiająca, ale będąca także rodzajem subtelnej materii
Demokryt z Abdery ( V/ IV w.p.n.e) i atomiści
Materia składa się z atomów, niezmiennych, niepodzielnych cząstek rzeczywistości, poruszających się w przestrzeni ( próżni) i tworzących zmienne układy0 ciała. Atomy mają własności ilościowe a nie jakościowe. Różnią się kształtem, położeniem, porządkiem. Ich własnością jest ruch, polegający na zmienne miejsca w przestrzeni. Ruch jest odwieczny, tak jak atomy
Własności rzeczy są subtelne: „naprawdę istnieją tylko atomy i próżnia, a słodycz i gorycz, ciepło i barwa są subiektywne” to my nadajemy te własności przedmiotom
Dwa rodzaje wiedzy: „prawdziwa” i „ciemna”, i dwa źródła poznania: rozum i zmysły
Determinizm: „nic nie dzieje się bez przyczyny” choć dzieje się bez celu. Wszystko ma przyczynę ale nie wiadomo jaki ma cel
Pitagorejczycy ( VI w.p.n.e)
Szkoły „italskie”. Szkoła pitagorejska: związek religijno- etyczny
Wierzenia pitagorejczyków: dusza istnieje oddzielnie od ciała, dusza może łączyć się z dowolnym ciałem, dusza jest trwalsza od ciała, ciało jest więzieniem duszy, dusza jest więziona w ciele za popełnione winy, dusza będzie wyzwolona z ciała, gdy się oczyści, życie cielesne ma być okazją do wyzwolenia duszy z kręgu wcieleń( wcielanie się duszy w kolejne ciała, jedne po drugim, w kółko). Możliwością wyzwolenia się duszy było studiowanie
„tak zwani pitagorejczycy zajęli się jako pierwsi matematyką i pchnęli ją naprzód ( Arystoteles). Dociekania matematyczne zadecydowały o koncepcjach filozoficznych pitagorejczyków.
„arche” jest liczba, która jest „życia zasadą i kierownikiem”. Liczba rozumiana była jako przestrzenna wielkość. Liczb opisują świat więc liczby wyznaczają świat.
Okres klasyczny filozofii greckiej
V wiek p.n.e rozpoczyna kolejny okres filozofii greckiej- okres oświecenia i systemów starożytnych, albo inaczej- okres klasyczny
Ateny stają się centrum umysłowego tego okresu
Filozofia zmienia przedmiot zainteresowania- z kosmocentrycznej staje się antropocentryczną
Pierwszymi, którzy podjęli rozważania nad człowiekiem, byli sofiści- nauczyciele mądrości
Sofiści nie byli filozofami- byli nauczycielami i wychowawcami, „na wpół dziennikarzami, na pół profesorami”
Uczyli za pieniądze, co w starożytnej Grecji było poniżające
Zarzucano im relatywizm i zaburzenie tradycyjnych wartośći
Początkowo neutralna znaczeniowo nazwa „sofista” nabrała pejoratywnego znaczenia
Protagoras
Najwybitniejszy z sofistów, autor między innymi zaginionego dzieła „ o bogach”, z którego pochodzi fragment: „ o bogach nie mogę wiedzieć ani że istnieją, ani że nie istnieją: wiele jest bowiem przeszkód na drodze do zdobycia takiej wiedzy, że wymienię niemożliwości doświadczenia zmysłowego w tej dziedzinie i krótkość ludzkiego żywota”
Inne zdanie pochodzące z kolejnego, zaginionego dzieła brzmi: „ wszystkich rzeczy miarą jest człowiek, istniejących, że istnieją, nie istnieją, że nie istnieją”
Przypisywane jest mu takie rozumowanie przedstawione przez jednego z uczniów, który wytoczył mu proces, o to, że nie wygrał jeszcze żadnej sprawy w sądzie: „ jeżeli ja wygram ten proces, to będzie mi się należała zapłata z tej racji, że wygrałem, jeżeli zaś ty wygrasz, to również będzie mi się należała, ponieważ ty wygrasz sprawę”
Sofiści:
Stanowisko filozoficzne sofistów można przedstawić w następujący sposób:
Humanizm
Pragmatyzm- wiedza w praktyce
Empiryzm ( sensualizm)- wiedza pochodzi z doświadczenia ( ze zmysłów)
Minimalizm poznawczy-
Relatywizm zarówno epistemologiczny jak i kosmologiczny
Konwencjonalizm
Gorgiasz:
Konwencjonalizm sofistów dotyczył umownego charakteru praw, obyczajów, religii
Niektórzy uważali, że poglądy konwencjonalne są narzucone przez silnych slabym, inni twierdzili, że to słabi wymusili ich obowiązywanie na silnych
Za „prawo natury” uważali prawo silniejszego
Był także inny prąd wśród sofistów: uznający wyższość stosunków umownych nad naturalnymi, ze względu na ich sprawiedliwy charakter
Umowy winny zdaniem sofistów odpowiadać wymaganiom rozumny
Sokrates:
Symbol filozofa, osoby która życie swoje poświęciła poszukiwaniu prawdy, by w końcu oddać za nią życie
Sokrates nie zostawił pism, relację o nim znamy z przekazów Platona i Ksenofonta
Przez współczesnych uważany był za jednego z sofistów, różniła go od sofistów bezinteresowność w nauczaniu, oraz absolutyzm poznawczy i ontologiczny
Przedmiotem rozważań uczynił Sokrates człowieka, odrzucając kosmologiczne poszukiwania filozofów poprzedniego okresu
„zajmował się jedynie sprawami etycznymi, całą zaś przyrodą nie zajmował się wcale ( Arystoteteles)
„Drzewa i kamienie niczego mnie nie nauczą, uczą ludzie w mieście”
Zajmował się wyłącznie etyką i logiką. Tą ostatnią jako niezbędną do uprawiania etyki ( uzasadnienie twierdzeń etycznych)
Poglądy etyczne Sokratesa da się przedstawić w trzech tezach:
- najważniejszym dobrem jest cnota ( arete): jest też dobrem bezwzględnym, jednakowym dla wszystkich ludzi: najważniejszą z nauk jest nauka o cnocie- etyka
- cnota jest wiedzą: być dobrym znaczy wiedzieć, co jest dobre ( to stanowisko nosi nazwę intelektualizmu etycznego); cnoty zatem można się nauczyć, od nas samych zależy, czy będziemy cnotliwi, czy nie
- z cnoty wynikają pożytek i szczęście; są one zależne od cnoty
Metoda poszukiwania wiedzy była metodą dyskusji
Skaładała się z dwóch częśći: negatywnej ( elentycznej) pozwalającej usuwać fałszywe przekonania i pozytywnej ( majeutycznej), umożliwiającej zdobywanie prawdziwych
W części negatywnej Sokrates zbijał argumenty przeciwników, doprowadzając ich rozumowanie do absurdu, stosując „sokratejską” ironię.
W części pozytywnej Sokrates pomagał wydobyciu się prawdy, poprzez zadawanie właściwych pytań
Był intuicjonistą: wierzył w intuicyjną wiedzę o dobru i złu, którą posiada każdy człowiek
Przy poszukiwaniu definicji kolejnych cnót etycznych, posługiwał się metodą indukcji, szukając wspólnych cech łączących kolejne czyny cnotliwe.
Uczniowie Sokratesa:
Po śmierci Sokratesa powstało kilka szkół filozoficznych, w których choć głoszono rózne poglądy, odwołano się do Sokratesa
Szkoła cyników, złożona przez antystenesa
Antystenes podobnie jak Sokrates uważał, że cnota jest najważniejszą wartością
Inaczej niż Sokrates uznał, że ważniejsza niż wiedza
Wartości inne niż cnota powinny być człowiekowi obojętne
Obojętność wobec innych wartości da człowiekowi niezależność od losu, to cechy prawdziwego mędrca
Najbardziej znanym cynikiem był Diogenes, który wcielał w życie poglądy cyników
Kolejną ze szkół sokratejskich była założona przez Arystypa szkoła cyrenajków
Arestyp uważał ze jednym dobrem jest przyjemność, a jednym zlem przykrość
Stanowisko takie nosi nazwę hedonizmu (od greckiego slowa- edone
Platon
…………………
Na poglądy Platona miał wpływ nie tylko Sokrates, ale i pitagoras
Innymi poprzednikami Platona był heraklit, eleaci, Anaksagoras i skety orfickie
Najbardziej znaną koncepcją Platona była teoria idei
Punktem wyjścia było przekonanie Sokratesa, że wiedza zawarta jest w pojęciach
Platon zapytał, do czego odnosi się ta wiedza skoro jest zawarta w pojęciach, musi być pewna i niezmienna, zatem to do czego się odnosi też ma być pewne i niezmienne. Nie może więc to być rzeczywistość, która nas otacza- tę miał Platon za zmieniającą się nieustannie
Musi więc istnieć jakaś inna rzeczywistość stała, niezmieniająca się, istniejąca zawsze
Tę rzeczywistośc stanowi świat idei, niezmiennych bytów, będących wzorcami rzeczy istniejących wokół nas
Idee tworzą hierarchiczny układ: na ich czele sioi idea dobra
Idee poznawane są wyłącznie na drodze rozumowej
Platon stworzył specjalną koncepcję, mówiącą o tym, że wiedza jest tylko przypominaniem sobie tego, co dusza zobaczyła w świecie idei
Duszę miał Platon za niematerialną, oddzielną, niezależną od ciała, ale w nim uwięzioną. Dusza jest w odróżnieniu od ciała nieśmiertelna
Poglądy eschatologiczne Platona były zbliżone do poglądów pitagorejczyków
Przyrodę uważał Platon za celową, co przywiodło go do koncepcji stworzenia świata rozumną siłę- demiurga, który tworząc świat materialny wzorował się na świecie idealnym
Do stworzenia świata potrzebna była materia- trzecia, obok demiurga i idei, przyczyna świata ( sprawcza, celowa, materialna)
Świat zatem jest nie stworzony, lecz zbudowany z istniejącego wcześniej tworzywa
Stworzony świat był na początku doskonały. Tracił swą doskonałość z upływem czasu
Świat posiada duszę- zasadę ruchu i życia
Inna koncepcja, która kojarzona jest z imieniem Platona, jest to koncepcja państwa
Rozważając teorię państwa przedstawił Platon swoją koncepcję etyki
Platońska teoria państwa była teorią państwa idealnego
Idealne państwo ma przypominać organizm: każda część ma robić to, czego wymaga od niego dobro całości, a nie dążyć do dobra własnego. Części państwa mają zależeć od całości, a nie całość od części
Państwo idealne jest państwem stanowionym: 3 stany państwa odpowiadają trzem częściom duszy. Cnotą władców jest mądrość, cnotą strażników- odwaga, cnotą rzemieślników- panowanie nad sobą gdy każdy stan czyni, to co do niego należy, państwo działa zgodnie z cnotą sprawiedliwości
Choć założenia państwa idealnego były szlachetne- cele jednostki podporządkowane są celom państwa, a cele państwa celom moralnym, szczegółowe rozwiązania były dziwaczne i okrutne
Na czele państwa stać mieli filozofowie- władcy, wyłonieni w procesie wieloletniego kształcenia
Filozofowie tym różnili się od nie- filozofów, że wiedzieli czy jest dobro samo ( idea dobra)
W państwie Platona kobiety mają takie same prawa i obowiązki jak mężczyźni
Dzieci są własnością państwa: nie znają swoich rodziców, ani krewnych, co ma spowodować, że będą darzyć miłością wszystkich obywateli, jako potencjalnych członków rodziny.
Arystoteles:
Najwybitniejszy uczeń Platona.przez wiele lat przebywał w akademii, najpierw jakos student, potem jako nauczyciel
Po śmierci Platona, poczuł się zwolniony z obowiązku zachowania lojalności wobec swojego mistrza i przedstawił swój system filozoficzny, zupełnie odmienny od platońskiego
Arystoteles był typem naukowaca, założona przez niego szkoła- liceum byał raczej placówką naukowo- badawczą nie szkołą wyższą
Arystoteles był ostatnim człowiekiem, o którym moi ona, ze wiedział wszystko
Rozpiętość zainteresowań Arystotelesa była ogromna: od nauk przyrodniczych, poprzez historię naturalną do filozofii i logiki
Logikę uważał za narzędzie konieczne do uprawiania każdej nauki
Swoje poglądy filozoficzne wyłożył Arystoteles w dziele nazywanym przez siebie: pierwszą filozofią”. Księga ta dostała później nazwę „metafizyki”, stąd wzięła się nazwa działu filozofii, omawiającego kwestie istnienia bytu
Arystoteles odrzucił istnienie świata idealnego, mając go za niepotrzebnie podajający rzeczywistość
Istnieją jedynie konkretne rzeczy, będące jedynymi samodzielnymi bytami ( substancjami). To stanowisko zostało później nazwane hylemorfizmem
W rzeczach wyróżniał Arystoteles dwa składniki: formę i materię. Forma to własności substancji, które są ogólne, wspólne z innymi rzeczami tego samego gatunku: materia to własności jednostkowe rzeczy
Z tych dwóch składników ważniejsza jest forma. Ona jest istotą rzeczy
Przyczyny powstania rzeczy wyróżnił Arystoteles cztery: formalną, materialną, sprawczą i celową
Z tych czterech najważniejsza jest przyczyna formalna
Ponieważ naturą formy jest działanie. Arystoteles określił ją energią ( aktem). Ponieważ forma jest istotnym składnikiem bytu, więc energia , aktywność, stanowi istotną cechę bytu
„jest” oznacza „działa”, a nie „zajmować przestrzeń” ( energetyczna koncepcja bytu)
Forma jest energią, materią- siłą i mnożnością ( potencją), dyspozycją
Przy pomocy pary pojęć „energia” i „potencja” wyjaśniał Arystoteles proces stawania się ( aktualizowanie potencji)m i wytwory tego procesu ( zaktualizowane potencje)
Przyroda w koncepcji Arystotelesa jest: substancjalna, jakościowa, dynamiczna, celowa
Te założenia przywiodły Arystotelesa do dziwnych rozwiązań: spadanie kamienia tłumaczy jako celowe dążenie do zajmowania właściwego miejsca.
Podobnie fałszywe założenia przyjął w astronomii: odrzucił hipotezę samoistnego ruchu ziemi
Arystoteles określił świat jako wieczny i przestrzennie ograniczony- zatem jedyny
Świat ten jest powiązany łańcuchem przyczynowo- celowym. Dla każdego zdarzenia istnieje przyczyna tego zdarzenia. Ponieważ łańcuch przyczyn nie może iść w nieskończoność, musi istnieć pierwsza przyczyna.
Pierwszą przyczyną był nieuchromy poruszyciel, niezależny byt, zdefiniowany jako nieuchromy, niezmienny, niezłożony, niematerialny, duchowy, rozumny, będący celem pociągającym świat ( „ jako ukochany, który pociąga ukochanego”, myślacy, jedyny, konieczny, doskonały
...
jolcia_000