soc.doc

7. PRZYRODNICZE PODSTAWY ŻYCIA SPOŁECZNEGO. Warunki przyrodnicze wywierają istotny wpływ na funkcjonowanie społeczeństwa. Udział każdej jednostki w życiu społ. zależy od budowy jego organizmu, od zachodzących w nim procesów fizjologicznych, mechanizmu dziedziczenia cech popędów , potrzeb , odruchów i skłonności: biologiczne - najbardziej istotne cechy w życiu człowieka : wyprostowana postawa , chwytliwe ręce , wzrok skierowany na przód  i złożony system nerwowy umożliwiający wysoki rozwój intelektu i życia psychicznego , złożony mechanizm głosowy , popędy i potrzeby . Współczesny socjolog nie może pomylić cech biologicznych badanej populacji. Procesy i zjawiska w niej zachodzące mogą być często konsekwencją uszkodzonych zmysłów. geograficzne to czynniki geogr. : klimat , ukształtowanie terenu, rodzaj gleby . Szczególne znaczenie dla występowania różnych zjawisk i procesów społ. mają :-eksploatowane bogactwa mineralne wyznaczają  kierunek rozwoju gosp. kraju , mają bezpośredni wpływ na kształt struktury zawodowej, -społeczna mapa rzeki – w odległych czasach ważny czynnik wyznaczający lokalizację miast: wraz z rozwojem cywilizacja  stała się ważnym źródłem energii, - klimat- oddziałuje najbardziej na społeczności rolnicze, warunkuje ogólną aktywność człowieka. Czynniki geogr. Wpływają także na ustrój polityczny, na gospodarkę i obronność kraju . Teoria determinizmu gospodarczego – teoria ta wyjaśnia specyfikę psychicznych cech mieszkańców określonych regionów i występujących w nich zjawisk społ. uwarunkowaniami geogr. Teoria posybilizmu geogr. – jest negacją determinizmu : przyroda niczego nie wyznacza bezwzględnie ostatecznie a jedynie stwarza odpowiednie szanse dokonywania wyboru i podejmowania działań,  demograficzne  zaludnienie jakiegoś obszaru zależy od klimatu , od zasobów i skali eksploatacji bogactw mineralnych, wpływa  na funkcjonowanie informacji . Czynniki te są podstawą planowania i prognozowania społ., warunkują odpowiednie zjawiska i procesy.

8. CHARAKTER WPŁYWU CZYNNIKÓW EKONOMICZNYCH I PRZYRODNICZYCH NA ŻYCIE SPOŁECZNE. Czynniki ekonomiczne: sposoby użytkowania zasobów środowiska geogr. , narzędzi i maszyn niezbędnych do wykonywania pracy produkującej środowisko. Zaspokajania potrzeb oraz umiejętności i sprawności ludzi , b. Istotna jest organizacja pracy. Proces produkcji różni człowieka od innych osobników . Proces ten podlega  ciągłemu doskonaleniu i składa się na niego : -celowa działalność człowieka ,- przedmiot który człowiek w czasie pracy przekształca , - zespół narzędzi którymi się posługuje. Narzędzia produkcji- przedmioty za pomocą których człowiek przekształca środowisko geogr. Na dobra zaspokajające ludzkie potrzeby. Ich doskonalenie wywołuje także zmiany w życiu  psychicznym. Proces produkcji podlega ciągłemu doskonaleniu .Ludzie w jego toku oddziałują nie tylko na środowisko geogr. , ale i na siebie.

9. POJECIE KULTURY W SOCJOLOGII. STRUKTURA KULTURY.

Pojecie ‘kultura’ pochodzi od łacinskiego słowa ‘cultura’ i oznacza pierwotnie uprawę, uszlachetnienie ziemi. W I w. p.n.e. Cyceron używa poraz pierwszy tej nazwy w rozmowach ‘tuskulanskich’. Kultura w sensie opisowym służy do opisywania czy też oznaczania określonych zjawisk, procesów, wartości. W ujęciu filozoficznym to ogół zjawisk, czynników, wartości wytworzonych przez świadomą działalność człowieka. Kultura w ujęciu socjologicznym to ogół wytworów działalności ludzkiej, materialnych i niemat. wartości  uznawanych sposobów postępowania przyjętych i zobiektywizownych w dowolnych zbiorowościach, przekazywanych innym zbiorowościom i następnym pokoleniom. Kultura to także zespół trwałych wartości duchowych i to jest powodem rozgraniczenia kultury na materialną i duchową. Materialna – to ogół wytworów ludzkiej działalności, dobra kture mają przaktyczne użycie  np. budynki, narzędzia pracy. Duchowa to wytwór dążeń do ideałów piękna, prawdy, prawidłowości, to zespół idei, wyobrażeń, symboli w których te idee zostały utrwalone. Wyodrębnienie się świata kultury duchowej wywodzi się z idealistycznych filozofii. Dziedzictwo kultury to ta cześć kultury, która wypracowana była przez inne pokolenia i która funkcjonuje dziś np. nauka. Przez pojęcie kultury można rozumieć zespół wartości pozbawionych na ogół praktycznej użyteczności, uprawianych i rozwijanych bezinteresownie. Natomiast cywilizacja to zespół środków technicznych i sposobów opanowania natury. Cywilizacja nosi praktyczny, utylitarny charakter. Elementy kultury materialnej np. sanki, pałace, domy nie mogły by powstać bez wiedzy technicznej odpowiedniej dla rozwoju cywilizacji. Cywilizacja umożliwia powstanie dzieł kultury.  Natomiast dzięki kulturze cywilizacja może się rozwijać- dzięki ludzkim pragnieniom , wyobrażeniom . Cywilizacja jest często odzwierciedleniem kultury.

10.Struktura wewnętrzna:

Kultura osobista jednostki –ogół jej sposobów postępowania , jej metod działania , jej myśli pojęć, poglądów, wytworów jej działalności które mogą być często nieznane innym ludziom. Kultura jednostki musi się mieścić w ramach kultury zbiorowości. Kultura zbiorowości – ogół tych wytworów , sposobów postępowania które zostały uznane i przyjęte przez zbiorowości i nabrały ważności dla jej członków, wyznaczając zachowania uważane za ‘obowiązkowe’. 1) Każda posiada swoje elementy podstawowe- cechy kultury. Elementy kultury to przedmioty ważne dla pracy produkcyjnej, dla zdobywania środków zaspokajania potrzeb lub ważne dla organizacji ekonomicznych, politycznych, czy też przebiegu  życia kulturowego. 2) Kompleksem kulturowym nazywamy szerszy układ przedmiotów , urządzeń czy też wyobrażeń i idei , powiązany funkcjonalnie z określonym elementem .3) Konfiguracje kulturowe to kompleksy kultury łączące się w szersze całości funkcjonalne np. kapitalizm.

13. POJĘCIE I FUNKCJE KULTURY MASOWEJ.

Poza wpływami ze strony struktury społ. i systemu  upowszechniania kultury na obraz uczestnictwa w kulturze członków współczesnych społeczeństw  znaczny wpływ wywiera zjawisko, któremu nadaje się miano ‘kultura masowa’. Termin ten został  wprowadzony przez Dwights MacDonalda w 1944r.Dzięki masowym środkom komunikowania realizują się najpełniej dwa podst. Kryteria charakteryzujące masową kulturę :-kryterium ilości, - kryterium standaryzacji. Kultura masowa jako pewien sposób komunikowania jest o wiele ściślej związana z przekształceniami struktury społ. niż z samym faktem pojawienia się technicznych środków masowego przekazu. Relacje między ludźmi na masową skalę wyznacza pieniądz. Kultura symboliczna zautonomizowała się. Stała się wyodrębnioną dziedziną aktywności o wyraźnie zakreślonym czasie uprawiania .W wyniku komercjalizacji nieomal wszystkich dziedzin oraz postępującej specjalizacji ról zawodowych pojawił się specyficzny rodzaj towaru: produkowany na sprzedaż przez specjalistów przekaz kulturowy. Istota kultury masowej to: - wielka liczba kopii ,-standaryzacja i imperatyw dotarcia do masowego klienta –odbiorcy. W kulturze współczesnej istnieje swoisty obszar któremu nadaje się miano kultury masowej. Kultura masowa rozpatrywana jest także od strony właściwości przekazów . Treści kultury masowej odznaczają się tym że jest kultura czasu wolnego . najczęściej nie włącza się telewizora , nie ogląda się filmu w kinie, nie kupuje się książki popularnego autora itp. Po to aby czegoś się nauczyć, dowiedzieć, lecz po to aby odprężyć się , zrelaksować. To nastawienie ze strony odbiorców stanowi równocześnie swoisty, wspólny mianownik o postaci pewnych typowych potrzeb i oczekiwań wobec masmediów milionowej i heterogenicznej publiczności .Zasada ‘wspólnego mianownika’ powoduje iż producenci kultury masowej  odwołują się najczęściej do tych zainteresowań które są uważane za najbardziej uniwersalne . W rezultacie treści kultury masowej są skomponowane z kilku podst. Wątków i motywów: humanistycznego, dramatycznego , seksualno-romansowego, sentymentalnego i personalnego. Z treści tej zasady eliminowane są problemy kontrowersyjne mogące zaktywizować namiętności polityczne , religijne, rasowe, narodowościowe. W kulturze masowej wyst. Głęboko niekiedy ukryte tendencje godzące odbiorcę ze społ. status  quo. Istotną właściwością kultury masowej jest hemogenizacja jej treści , nie respektowanie wewn. Zróżnicowań w obrębie pola kultury symbolicznej. Przekazy różnej jakości ( dzieła szczytowych osiągnięć kultury, efekty standardowej produkcji) są prezentowane odbiorcy jako mające jednakową wartość. Ma to wpływ na sposób ich odbioru. Kultura masowa: Jest to zespół środków rozpowszechnianych za pośrednictwem środków masowego przekazu  zwanych massmediami. Kulturę tę charakteryzuje pośrednio droga przekazywania treści, koncepcja źródeł przekazu i szeroki zakres oddziaływania oraz bardzo liczna zróżnicowana rzesza odbiorców w przypadku kultury masowej mamy do czynienia z publicznością rozproszoną, a w przeciwieństwie do środków kultury ludowej, której odbiorcy tworzą publiczność zebraną na dużej często zamkniętej przestrzeni. Publiczność kultury masowej nazywamy pośrednią, bo powstaje za pośrednictwem radia, prasy i telewizji, a nie drogą fizycznego zbliżenia i kontaktu. Kultura masowa oprócz dostarczania rozrywki  podnosi poziom oświaty i  świadomości ogółu ludności. Wpływ kultury masowej na jednostkę i zbiorowości jest wszechobecny i wielokierunkowy. Bez jej stałego oddziaływania na życie zbiorowe nie można mówić o istnieniu człowieka i społeczeństwa.

19. BUDOWA POSTAWY. Postawa to zespół nagromadzonych informacji, doznań i  organizacji uczuć , motywów i doświadczeń jednostki ludzkiej będący podstawowym elementem całej organizacji psychicznej jednostki. Wg Miki to pewien względnie stały stosunek emocjonalny lub oceniający do przedmiotu, bądź dyspozycja do wystąpienia takiego stosunku  wyrażająca się w kategoriach pozytywnych i negatywnych bądź neutralnych. Jest elementem składowym osobowości. KOMPONENTY: poznawczy- składają się na niego wiadomości o jej przedmiocie, przekonaniu, przypuszczeniu bądź wątpieniu. Najważniejszym jest przekonanie, które jest intelektualnym stanem pewności o realności lub słuszności jakiegoś przedmiotu lub zjawiska. Emocjonalny zwany też emocjonalno-motywującym składa się z uczuć wyższych takich jak radość, szacunek, zachwyt oraz odpowiednie tym uczuciom przeciwieństwa. Zachowawczy kierunek behawiorystyczny, składa się z reakcji mimicznych,  wokalnych , werbalnych czyli czynności zorganizowanych i ukierunkowanych na cel jakimi są pomoc opieka. Behawiorystyczny składnik postawy jest bardzo istotny, bowiem umożliwia podział i diagnozowanie i podział postaw na: werbalne i niewerbalne. Postawy nie są jednorodne lecz wszystkie posiadają takie cechy jak: treść przedmiotowa: wskazuje czego postawa dotyczy –zakres - informacja o liczebności jej przedmiotów -kierunek-uwidoczniają się w uszeregowaniu postaw studentów wobec studiów od zdecydowanie pozytywnych do coraz mniej pozytywnych. – siła postawy krańcowo pozytywna i krańcowo negatywna są silniejsze niż postawy umiarkowane, - złożoność i zawartość to cechy postawy które wiążą się z występowaniem norm już trzech komponentów w każdej pełnej postawie –trwałość - z upływem czasu postawy ulegają zmianie tak jak zmienia się rzeczywistość społeczna i jej poszczególne składniki. Niekiedy mimo zaistnienia  zupełnie innej sytuacji, nadal funkcjonują stare poglądy postawy.

20. KLASYFIKACJA POSTAW ZE WZGLĘDU NA KRYTERIUM TREŚCI PRZEDMIOTÓW: 1. P. personalne: - intrapersonalne – w stosunku do samego siebie, - interpersonalne- do innych ludzi i zbiorowości, 2. P. rzeczowe-dotyczą różnych przedmiotów materialnych, 3. P. wobec instytucji i norm społ., czynności społ., teorii naukowych ,- konformistyczna, nonkonformistyczna, - legalistyczna, - przestępcza. Postawa konformistyczna wyraża poglądy zgodne z normami akceptowanymi w określonej grupie. Konformizm społ. jest także efektem funkcjonowania kontroli społ. i jej skuteczności. Postawa nonkonformistyczna  stanowi odwrotność p. konformistycznej, polega na jasnym i intencjonalnym nie respektowaniu określonych norm społ. a nawet prawnych obowiązujących w danej grupie . Postawa legalistyczna wyraża się w uznawaniu norm prawa obowiązującego , niezależnie od kontekstu społecznego i specyficznych okoliczności w jakich jednostka się  znajduje. Postawa przestępcza – jednostka narusza obowiązujące normy prawne.

21. ZACHOWANIE JAKO FUNKCJA POSTAW I SYTUACJI. Zachowanie jest narzędziem umożliwiającym zaspokajanie potrzeb. Zachowanie stanowiące funkcję postaw i sytuacji jest zawsze zależne od sytuacji, ale nie reakcją na bodźce. Zachowanie jest też zdeterminowane przez postawy jednostek i postrzeganą i w określony sposób ocenianą sytuację. Zachowanie to zespół reakcji ruchowych osobnika które mogą być wywołane czynnikami zew lub wew , zdeterminowane naszymi postawami , czynnikami sytuacyjnymi. Postawa-pewna bardzo trwała struktura naszej osobowości złożona z trzech elementów: poznawczych , emocjonalnych i tendencji do zachowania się. Nasze zachowanie nie wynika bezpośrednio z postaw- może być zupełnie inne. Duży wpływ na zachowanie mają czynniki sytuacyjne:- obecność innych osób, - pełnienie określonych ról społ. ,-obawa przed sankcjami i karami, -zarobek,- interes. Teoria wartości oczekiwanej za zachowanie jednostki jest wynikiem jej wewn skomplikowanych procesów psychicznych L.Hull : zachowanie człowieka jest konsekwencją zaszłych zdarzeń.

22. WIĘŹ SPOŁECZNA JAKO PODSTAWA POWSTANIA ZBIOROWOŚCI. Więź jest podst. wyznacznikiem wszelkich form życia społ., gdyż nawet w najkorzystniejszych warunkach przyrodniczych, ekonomicznych i kulturowych nie występują żadne formy życia społ. dopóki jednostki przebywające na wyodrębnionej przestrzeni nie zostaną skupione w odpowiednie całości zwane zbiorowościami. Więź  społ. - ogół stosunków, połączeń i zależności skupiających jednostki w zbiorowości ludzkie. Składnikami więzi społ. są czynniki obiektywno-formalne i spontaniczno- subiektywne. Def. wg SZCZEPAŃSKIEGO- więź to zorganizowany system stosunków, instytucji i środków kontroli społ. skupiający jednostki, podgrupy i inne elementy składowe w funkcjonalną całość zdolną do utrzymania się i do rozwoju. Spontaniczno-subiektywną stroną więzi zajmują się psychologowie badający zjawisko identyfikacji  jednostki z grupą. Formalno-obiektywne aspekty więzi - to np. organizacja – interesują gł. socjologów i teoretyków organizacji. Więź społ. jest zjawiskiem ulegającym częstym  i znacznym modyfikacjom. Cechuje je zróżnicowana intensywność i trwałość ale zawsze musi posiadać co najmniej jedną najczęściej większość lub wszystkie z nast. komponentów: -styczność przestrzenną ,- styczność i łączność psychiczną ,-styczność społeczną,- wzajemne oddziaływanie,- działania społ. ,-stosunki społ.,- zależności społ.,- instytucje społ.,- kontrola społ.,- organizacja społ.

23. STYCZNOŚĆ. Styczność przestrzenna-najwcześniejszy element kształt. Się więzi społ. ; pojawia się wówczas gdy jednostki spostrzegają innych ludzi, lokalizują ich w przestrzeni , uświadamiają sobie ich obecność w danej przestrzeni. Rolę ‘łącznika’ spełnia przede wszystkim wspólnie użytkowana przestrzeń która zbliża ludzi. Styczność psychiczna- stanowi efekt wzajemnego zainteresowania się pewnymi cechami osób pozostających w styczności przestrzennej; jest to spostrzeżenie drugiego człowieka  i uświadomienie sobie że człowiek ten posiada cechy które mogą służyć zaspokajaniu naszych potrzeb . Styczność psychiczna powstała na gruncie styczności przestrzennej , może przekształcić się w łączność psychiczną . Nastąpi to wówczas gdy między jednostkami pozostającymi w styczności psychicznej wzajemne zainteresowania spowodują ukształtowanie się wzajemnych postaw , sympatii , przyjaźni. Styczność psychiczna może być bezpośrednia lub pośrednia. Bezpośrednia-gdy wyst. Kontakt wzrokowy , a pośrednia –gdy danej osoby nie widzimy , tylko np. słyszymy. Styczność społeczna-może być konsekwencją styczności i  łączności psychicznej. Jeżeli osoby pozostające za osobą w styczności przestrzennej dostrzegają wzajemnie u siebie interesujące ich cechy bądź rzeczy wówczas starają się nie tylko dokładniej poznać ale i pozyskać lub wymienić dane dobro. Kryteria i rodzaje styczności społ. : 1)ze wzgl. Na sposób kontaktu: - pośrednia – notujemy w świadomości naszej informacje o danej osobie jednak nie widzimy jej ,- bezpośrednia – podmioty styczności stykają się w przestrzeni, 2) czas trwania : - trwała – podmioty styczności postrzegają się przez dowolnie długi czas w przestrzeni i łączy ich styczność psychiczna i społ. ,- przelotna- trwa krótko , 3) zakres styczności: -publiczna- jedną ze stron jest osoba urzędowa nie działająca w imieniu własnym ,- prywatna –obie ze stron  reprezentują siebie,4) przedmiot styczności: osobista- przedmiotem są jakieś cechy lub sprawy dotyczące osoby z którą występuje styczność ,- rzeczowa- przedmiotem są rzeczy lub usługi które posiada lub wykonuje jedna ze stron. Stos. Społ. to system unormowanych wzajemnych oddziaływań między partnerami w gruncie określonej platformy. Stos. Społ. to pewien układ zawierający nast. Elementy: 2 partnerów , jakiś łącznik czyli przedmiot , postawę , interes , sytuację która stanowi ‘platformę’ tego stosunku , dalej pewien układ powinności i obowiązków czyli unormowanych które partnerzy powinni wobec siebie wykonywać .

24, 25 KONTROLA SPOŁ. I JEJ MECHANIZMY. Kontrola to rozwijany przez każdą grupę , każdą zbiorowość społ. system zawierający miary , sugestie, sposoby, przekonywania, nakazy i zakazy, sposoby perswazji i nacisku , aż do przymusu fiz. Włącznie , sposoby wyrażania uznania , wyróżnienia nagród, dzięki któremu doprowadza się zachowania jednostek i podgrup do zgodności z przyjętymi  wzorami działania do respektowania przyjętych i uznanych kryteriów wartości . Wśród instytucjonalnych form kontroli wyróżniamy : - kontrolę państwową , społeczną i organizacyjną. Kontrola państwowa ma za zadanie badanie celowości i legalności postępowania administracji oraz osób prawnych i fizycznych. Kontrola społ. to sprawowany przez przedstawicieli społeczeństwa nadzór nad tym, czy działanie administracji jest zgodne z potrzebami społeczeństwa Kontrola organizacyjna to kontrola wynikająca z zakresu sprawowanych obowiązków , kontrola sprawowana przez przełożonego: mistrza, kierownika w środowisku pracy. Wyróżniamy następujące czynniki kontroli społ. :-mechanizmy psychospołeczne, materialno- społeczne. Mechanizmy psychospołeczne zawierają postawy, oczekiwania, potrzeby i wszystkie inne właściwości psychiczne człowieka .Mechanizmy materialno - społ. to wszystkie formy przymusu zew. Stosowane przez instytucje. Na pograniczu między mechanizmami psychospołecznymi, a mechanizmami materialno -społ. kontroli mamy do czynienia ze zwyczajami i obyczajami . Zwyczaj to ustalony sposób zachowania się w określonych sytuacjach który nie budzi sprzeciwu i nie spotyka się z negatywnymi reakcjami otoczenia. Obyczaj to ustalony sposób postępowania z którymi grupa wiąże już pewne oceny moralne i którego naruszenie wywołuje sankcje negatywne. Sankcje to reakcje grupy na zachowania się członków w sytuacjach społecznie ważnych. Mogą to być sankcje negatywne czyli kary oraz pozytywne czyli nagrody. Ze wzgl. Na kryterium treści sankcje dzielimy na :-prawne –system kar i nagród zawartych w ustawach jako najwyższej formie przepisów prawnych ,- etyczne- system kar i nagród za zachowania kwalifikowane jako moralne i niemoralne ,- satyryczne- drwiny, ośmieszenie,- religijne- nagrody i kary przewidziane za przestrzeganie lub naruszanie nakazów i zakazów religii.

25.Znaczenie zwyczajów i obyczajów jako środków kontroli społecznej.

Na pograniczu między mechanizmami psychospołecznymi, a mechanizmami materialno -społ. kontroli mamy do czynienia ze zwyczajami i obyczajami . Zwyczaj to ustalony sposób zachowania się w określonych sytuacjach który nie budzi sprzeciwu i nie spotyka się z negatywnymi reakcjami otoczenia. Ob...